Denizcilik sözlüğü

Deniz Navigasyonu

Tanım

Deniz navigasyonu, bir deniz aracının konumunu belirleme, rotasını planlama ve bu rotayı güvenle izleme bilim ve uygulamasıdır. Türkçede deniz navigasyonuna "seyir" de denir.

Deniz Navigasyonu Nedir?

Navigasyon, üç temel soruya yanıt verir: Neredeyim? Nereye gidiyorum? Oraya nasıl güvenle ulaşırım? Navigatör bu sorular için haritalar, cihazlar ve hesaplamalar kullanır. Navigasyon, deniz güvenliğinin temel unsurudur.

Navigasyon Yöntemleri

Yöntem	Açıklama
Kıyı seyri	Kıyıdaki işaretler ve fenerlerle konum belirleme
Parakete hesabı	Rota, hız ve süreden konum tahmini
Astronomik seyir	Güneş ve yıldızların yüksekliğinden konum belirleme
Elektronik seyir	GPS, radar ve elektronik haritalarla konum belirleme

Parakete Hesabı

Parakete hesabında son bilinen konumdan başlanır. Teknenin rotası, hızı ve geçen süre kullanılır. Örnek: Tekne 090° rotada 6 knotla 2 saat seyrederse son konumdan 12 deniz mili doğuya gider. Akıntı ve rüzgâr etkisi ayrıca hesaba katılır. İngilizcede bu yönteme "dead reckoning" denir.

Temel Navigasyon Araçları

Araç	Görevi
Deniz haritası	Derinlik, tehlike ve işaretleri gösterir
Pusula	Yönü gösterir
GPS	Uydu ile konum verir
Chartplotter	Konumu elektronik harita üzerinde gösterir
Radar	Kıyıyı ve diğer tekneleri algılar
Derinlik ölçer	Su derinliğini ölçer
Hız göstergesi	Teknenin sudaki hızını ölçer
Seyir defteri	Rota, konum ve olayları kaydeder

Navigasyon Birimleri

Birim	Tanım
Deniz mili	1.852 metre
Knot	Saatte bir deniz mili
Derece	Yön ve enlem-boylam birimi

Bir deniz mili, yaklaşık bir enlem dakikasına karşılık gelir.

Rota Planlama

Başlangıç ve varış noktalarını belirleyin.
Haritada tehlikeleri ve derinlikleri inceleyin.
Ara noktaları (waypoint) belirleyin.
Hava tahminini ve akıntıları değerlendirin.
Alternatif limanları belirleyin.
Rotayı elektronik ve kâğıt haritada kontrol edin.

Sık Sorulan Sorular

Elektronik navigasyon varken kâğıt harita gerekir mi?

Elektronik sistemler arızalanabilir veya enerji kesilebilir. Kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur.

Seyir ile navigasyon aynı şey midir?

Türkçede "seyir" kelimesi navigasyon anlamında da kullanılır.

Navigasyon eğitimi nereden alınır?

Amatör denizci eğitimleri ve yelken okulları temel navigasyon dersleri verir.

İlgili Terimler

Tekne Navigasyonu, GPS, Deniz Haritası, Chartplotter, Pusula, Radar.

İlgili terimler

Chartplotter

Chartplotter , GPS konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren ve seyir planlamasına yardım eden denizcilik cihazıdır. Türkçede bu cihaza "harita çizici" veya "harita plotteri" de denir. Chartplotter Nedir? Chartplotter, bir ekran, GPS alıcısı ve elektronik harita yazılımından oluşur. Cihaz, teknenin konumunu harita üzerinde bir simgeyle gösterir. Tekne hareket ettikçe simge haritada ilerler. Kaptan, rotayı ve tehlikeleri ekranda izler. Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Tekne simgesi harita üzerinde Rota planlama Waypoint'lerle rota oluşturma İz kaydı Geçilen yolun kaydedilmesi Alarmlar Sığlık, rota sapması ve demir alarmı Gelgit ve akıntı bilgisi Harita verisinde varsa gösterim MOB işlevi Denize düşme konumunu kaydetme Harita Formatları Format Üretici Navionics Garmin bünyesinde C-MAP Navico bünyesinde Garmin BlueChart / Navionics+ Garmin S-57 / S-63 ENC Resmî hidrografi daireleri Her chartplotter yalnızca belirli harita formatlarını destekler. Harita kartı veya indirilebilir harita satın alınırken uyumluluk kontrol edilir. Entegrasyon Chartplotter, NMEA 0183 veya NMEA 2000 ağıyla diğer cihazlara bağlanır: AIS hedeflerini harita üzerinde gösterir. Radar görüntüsünü haritanın üzerine bindirir. Otopilota rota gönderir. Derinlik, hız ve rüzgâr verilerini gösterir. Motor verilerini gösterir. Seçim Ölçütleri Ekran boyutunu kaptan köşkü veya konsol alanına göre seçin. Güneş altında okunabilirliği kontrol edin. Desteklenen harita formatını belirleyin. Sonar, radar ve AIS bağlantı seçeneklerini değerlendirin. Dokunmatik ekran ve tuş kullanımını karşılaştırın. Sınırlamalar Elektronik haritalar her zaman güncel olmayabilir. Küçük ölçekte bazı tehlikeler ekranda görünmeyebilir. Haritalardaki ayrıntı, ölçeğe ve yakınlaştırmaya bağlıdır. GPS sinyali kaybında konum bilgisi durur. Chartplotter, seyir kararlarında tek kaynak olarak kullanılmaz. Gözcülük ve diğer kaynaklarla birlikte değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Chartplotter ile ECDIS aynı şey midir? Hayır. ECDIS, SOLAS gemilerinde kullanılan onaylı elektronik harita sistemidir. Chartplotter, gezi teknelerinde kullanılan cihazdır. Harita güncellemesi nasıl yapılır? Harita sağlayıcısının sunduğu güncellemeler kart veya kablosuz bağlantıyla yüklenir. Chartplotter ile sonar aynı ekranda kullanılabilir mi? Birçok model, sonar ve harita görüntülerini bölünmüş ekranda gösterir. İlgili Terimler Harita Çizici, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Radar, AIS.

Deniz Haritası

Deniz haritası , deniz ve kıyı bölgelerini seyir güvenliği amacıyla gösteren haritadır. Deniz haritası; derinlikleri, tehlikeleri, seyir yardımcılarını ve kıyı özelliklerini içerir. Deniz Haritası Nedir? Kara haritaları karadaki yolları ve yerleşimleri gösterir. Deniz haritaları ise su derinliğini, deniz dibinin yapısını ve seyre etki eden unsurları gösterir. Harita, ulusal hidrografi daireleri tarafından ölçümlere dayanarak hazırlanır. Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. Deniz Haritasında Bulunan Bilgiler Bilgi Örnek Derinlikler Sondaj sayıları ve derinlik eğrileri Zemin türü Kum, çamur, kaya kısaltmaları Tehlikeler Kayalar, batıklar, sığlıklar Seyir yardımcıları Şamandıralar, fenerler, işaretler Kıyı özellikleri Kıyı çizgisi, belirgin yapılar, tepeler Pusula gülü Gerçek ve manyetik yön, sapma bilgisi Yasak ve kısıtlı alanlar Demirleme yasağı, askerî bölgeler Projeksiyon Deniz haritalarının çoğu Mercator projeksiyonunu kullanır. Bu projeksiyonda sabit pusula rotası düz bir çizgi olarak görünür. Bu özellik, rota çizimini kolaylaştırır. Mesafeler, haritanın yan kenarındaki enlem ölçeğinden ölçülür. Bir enlem dakikası yaklaşık bir deniz miline eşittir. Harita Datumu Derinlikler, harita datumu adı verilen bir referans seviyeye göre verilir. Gelgitli bölgelerde datum genellikle en düşük astronomik gelgit seviyesidir. Gerçek derinlik, gelgit yüksekliği eklenerek hesaplanır. Yatay datum ise koordinat sistemidir. Güncel haritalarda yaygın yatay datum WGS 84'tür. Harita Ölçeği Ölçek Türü Örnek Kullanım Küçük ölçek 1:1.000.000 Okyanus geçişi Orta ölçek 1:100.000 Kıyı seyri Büyük ölçek 1:10.000 Liman ve yaklaşma Büyük ölçekli haritalar daha fazla ayrıntı gösterir. Semboller Deniz haritası sembolleri uluslararası olarak standartlaştırılmıştır. IHO'nun INT 1 yayını, bu sembollerin açıklamalarını içerir. Örnek: Yıldız işareti kayayı, "Fl" kısaltması çakarlı feneri gösterir. Güncelleme Kâğıt haritalar, Denizcilere İlanlar ile güncellenir. Kullanıcı, yayımlanan düzeltmeleri haritaya elle işler. Haritanın kenarında güncelleme kayıtları tutulur. Sık Sorulan Sorular Deniz haritası nereden temin edilir? Resmî haritalar hidrografi dairelerinden ve yetkili satış noktalarından alınır. Haritadaki derinlik neden gerçek derinlikten farklı olabilir? Gelgit, hava basıncı ve zaman içinde değişen dip yapısı farklılık yaratabilir. Deniz haritası ile seyir haritası aynı şey midir? Seyir haritası, seyir amacıyla kullanılan deniz haritalarını ifade eder. İlgili Terimler Seyir Haritası, Elektronik Deniz Haritası, Deniz Navigasyonu, Pusula, Demir Yeri, Derinlik Ölçer.

GPS

GPS , uydulardan gelen sinyallerle alıcının konumunu, hızını ve zamanı belirleyen uydu tabanlı navigasyon sistemidir. GPS, İngilizce "Global Positioning System" (Küresel Konum Belirleme Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. GPS Nedir? GPS, Amerika Birleşik Devletleri tarafından geliştirilmiş ve işletilen bir sistemdir. Sistem, Dünya çevresinde yörüngede dolaşan uydulardan oluşur. Her uydu, konumunu ve hassas zaman bilgisini yayınlar. Alıcı, birden fazla uydudan aldığı sinyallerle kendi konumunu hesaplar. Çalışma İlkesi Uydular, atomik saatlere dayalı zaman sinyali yayınlar. Alıcı, sinyalin uydudan kendisine ulaşma süresini ölçer. Süre, ışık hızıyla çarpılarak uyduya olan mesafe bulunur. En az dört uydunun mesafesiyle enlem, boylam, yükseklik ve saat hatası hesaplanır. Bu yönteme trilaterasyon denir. GPS'in Bölümleri Bölüm Açıklama Uzay bölümü Yörüngedeki uydular Kontrol bölümü Yer istasyonları uyduları izler ve düzeltir Kullanıcı bölümü Alıcı cihazlar GNSS Sistemleri GPS, Küresel Uydu Navigasyon Sistemleri (GNSS) ailesinin bir üyesidir. Sistem İşleten Ülke veya Birlik GPS Amerika Birleşik Devletleri GLONASS Rusya Galileo Avrupa Birliği BeiDou Çin Birden fazla sistemi kullanan alıcılar daha fazla uyduya erişir. Bu durum, doğruluğu ve güvenilirliği artırır. Doğruluk ve Düzeltme Sistemleri Standart sivil GPS doğruluğu genellikle birkaç metre düzeyindedir. Uydu tabanlı düzeltme sistemleri (SBAS) doğruluğu artırır. SBAS Bölge WAAS Kuzey Amerika EGNOS Avrupa MSAS Japonya Denizcilikte GPS Verileri Veri Kısaltma Anlamı Konum Lat/Lon Enlem ve boylam Yer üstü hızı SOG Zemine göre hız Yer üstü rotası COG Zemine göre hareket yönü Zaman UTC Koordineli Evrensel Zaman Sınırlamalar Sinyal, yoğun engellerde zayıflayabilir. Bölgesel karıştırma (jamming) ve sahte sinyal (spoofing) olayları görülebilir. GPS, teknenin başının hangi yöne baktığını göstermez. Bu bilgi için pusula gerekir. Sık Sorulan Sorular GPS internet gerektirir mi? Hayır. GPS alıcısı yalnızca uydulardan sinyal alır. GPS ile GNSS aynı şey midir? GPS, GNSS sistemlerinden biridir. GNSS, tüm uydu navigasyon sistemlerini kapsar. GPS harita içerir mi? GPS yalnızca konum verir. Harita, chartplotter veya uygulama tarafından sağlanır. İlgili Terimler Deniz GPS'i, GPS Anteni, Chartplotter, Deniz Navigasyonu, AIS, Elektronik Pusula.

Pusula

Pusula , yön belirlemek için kullanılan ve kuzeye göre açıyı gösteren seyir aracıdır. Denizcilikte pusula, teknenin başının hangi yöne baktığını gösterir. Pusula Nedir? Pusula, yönü 0° ile 360° arasında gösterir. 0° veya 360° kuzeyi, 90° doğuyu, 180° güneyi, 270° batıyı ifade eder. Teknenin başının pusulada gösterilen yönüne baş açısı veya "heading" denir. Pusula, elektronik cihazlar arızalandığında temel yön kaynağıdır. Pusula Türleri Tür Çalışma İlkesi Kullanım Manyetik pusula Mıknatıslı kart Dünya'nın manyetik alanına yönelir Tüm teknelerde Elektronik pusula Manyetik sensörlerle yön ölçer Otopilot ve elektronik sistemler Cayro pusula Dönen cayroskop gerçek kuzeye yönelir Gemiler GPS pusulası İki GPS anteniyle yön hesaplar Büyük tekneler ve gemiler El pusulası Taşınabilir, kerteriz almak için Yedek ve kerteriz Kuzey Kavramları Kavram Tanım Gerçek kuzey Coğrafi kuzey kutbu yönü Manyetik kuzey Dünya'nın manyetik kuzey kutbu yönü Pusula kuzeyi Pusulanın teknede gösterdiği kuzey Varyasyon ve Deviasyon Varyasyon (manyetik sapma): Gerçek kuzey ile manyetik kuzey arasındaki açıdır. Değer, bölgeye ve yıla göre değişir. Deniz haritasındaki pusula gülünde yazar. Deviasyon (pusula sapması): Manyetik kuzey ile pusula kuzeyi arasındaki açıdır. Teknedeki metal ve elektrik kaynaklıdır. Baş açısına göre değişir. Yön Dönüşümü Gerçek yön = Pusula yönü + Deviasyon + Varyasyon Doğu yönlü sapmalar pozitif, batı yönlü sapmalar negatif alınır. Örnek: Pusula 100° gösteriyor. Deviasyon 2° Doğu, varyasyon 4° Doğu. Gerçek yön 106° olur. Pusula Kullanımında Dikkat Edilenler Pusula yakınına metal ve mıknatıslı eşya konmaz. Telefon ve hoparlör gibi cihazlar pusula yakınında tutulmaz. Deviasyon tablosu hazırlanır ve güncel tutulur. Sık Sorulan Sorular GPS varken pusula gerekli midir? GPS hareket yönünü verir, baş yönünü vermez. Ayrıca elektrik arızasında manyetik pusula çalışmaya devam eder. Varyasyon değeri nereden öğrenilir? Deniz haritasındaki pusula gülünde yıl ve yıllık değişimle birlikte yazar. Deviasyon nasıl azaltılır? Pusula düzeltme mıknatıslarıyla ayarlanır. Kalan sapmalar tabloya yazılır. Pusula kerteriz için nasıl kullanılır? El pusulası sabit bir noktaya doğrultulur ve yön okunur. Bu yön haritaya çizilerek mevki belirlenir. İlgili Terimler Manyetik Pusula, Elektronik Pusula, Deniz Navigasyonu, Seyir Haritası, Otopilot, GPS.

Tüm terimlere dön