Denizcilik sözlüğü

Manuel Irgat

Tanım

Manuel ırgat, elektrik veya hidrolik güç kullanmadan, insan gücüyle çalıştırılan ırgattır. Kullanıcı, ırgatı bir kol yardımıyla çevirir.

Manuel Irgat Nedir?

Manuel ırgatta kol, bir mandal mekanizmasına takılır. Kol ileri geri hareket ettirildikçe dişli kademeli olarak döner. Dişli kutusu, kola uygulanan kuvveti çoğaltır. Bu sayede kullanıcı, kendi gücünün üstündeki bir yükü çekebilir.

Manuel Irgatın Bölümleri

Bölüm	Görevi
Kol	Kullanıcının kuvvet uyguladığı çubuk
Mandal mekanizması	Tek yönde dönüşe izin verir
Dişli kutusu	Kuvveti çoğaltır
Zincir dişlisi	Zincir baklalarını kavrar
Halat tamburu	Halat çekmek için kullanılır
Kavrama	Zinciri serbest bırakır

Çalışma Kademeleri

Bazı manuel ırgatlar iki hızlıdır:

Yüksek hız: Hafif yükte zinciri hızlı toplar.
Düşük hız: Ağır yükte daha fazla kuvvet sağlar.

Kullanıcı, kolun takıldığı yuvayı veya hareket yönünü değiştirerek kademe seçer.

Uygun Tekneler

Küçük yelkenliler
Elektrik sistemi sınırlı tekneler
Geleneksel ahşap tekneler
Elektrikli ırgatın yedeği olarak büyük tekneler

Elektrikli Irgatla Karşılaştırma

Özellik	Manuel Irgat	Elektrikli Irgat
Güç kaynağı	İnsan gücü	Akü
Hız	Yavaş	Hızlı
Elektrik bağımlılığı	Yoktur	Vardır
Tesisat	Gerekmez	Kablo, röle ve devre kesici gerekir
Fiziksel efor	Yüksek	Düşük

Zincir Bırakma

Manuel ırgatta zincir, kavrama gevşetilerek bırakılır. Zincir, çapanın ağırlığıyla kendiliğinden akar. Kullanıcı, kavramayı sıkarak akışı yavaşlatır veya durdurur. Bu işlem kontrolsüz zincir akışını önler.

Bakım Gereksinimleri

Mandal mekanizmasını tatlı suyla yıkayın.
Hareketli parçaları üreticinin önerdiği yağla yağlayın.
Dişli kutusundaki yağ seviyesini kontrol edin.
Kolun yuvaya sıkıca oturduğunu doğrulayın.

Sık Sorulan Sorular

Manuel ırgat hangi çapa ağırlığına kadar kullanılır?

Sınır, ırgatın dişli oranına ve üreticinin belirttiği çalışma yüküne bağlıdır. Ağır çapalarda çekme süresi uzar.

Kol kaybolursa ırgat çalışır mı?

Çalışmaz. Bu nedenle teknede yedek kol bulundurulur. Kol, kolay erişilen bir yerde saklanır.

Elektrikli ırgatın manuel kolu manuel ırgat sayılır mı?

Hayır. Elektrikli ırgattaki manuel kol acil durum içindir. Manuel ırgat ise tamamen insan gücüyle çalışacak şekilde tasarlanır.

İlgili Terimler

Irgat, Elektrikli Irgat, Çapa Irgatı, Zincir Stoperi, Çapa Zinciri, Çapa Halatı.

İlgili terimler

Elektrikli Irgat

Elektrikli ırgat , doğru akım elektrik motoruyla çalışan ırgattır. Elektrikli ırgat, gezi teknelerinde en yaygın ırgat türüdür. Elektrikli Irgat Nedir? Elektrikli ırgat, teknenin akü sisteminden enerji alır. Motor, dişli kutusu aracılığıyla zincir dişlisini döndürür. Kullanıcı ırgatı ayak düğmesi veya kumandayla çalıştırır. Röle, yüksek akımı motora iletir. Elektrik Sistemi Bileşenleri Bileşen Görevi Akü Enerji kaynağıdır Devre kesici Aşırı akımda devreyi keser Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Röle (kontaktör) Kumanda sinyaliyle yüksek akımı açar ve kapar Kumanda Ayak düğmesi veya el kumandasıdır Motor Dönüş kuvvetini üretir 12 V ve 24 V Karşılaştırması Özellik 12 V 24 V Kullanıldığı tekne Küçük ve orta boy tekneler Büyük tekneler Akım Aynı güçte daha yüksek Aynı güçte yaklaşık yarısı Kablo kesiti Daha kalın kablo gerekir Daha ince kablo yeterlidir Örnek: 1.000 W'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 83 A çeker. Aynı motor 24 V'ta yaklaşık 42 A çeker. Kablo Kesiti Irgat, akü genellikle kıçta olduğu için uzun kablo hattı gerektirir. Uzun hatta gerilim düşümü oluşur. Gerilim düşümü motorun gücünü azaltır. Kablo kesiti; akıma, kablo uzunluğuna ve izin verilen gerilim düşümüne göre seçilir. ISO 10133 standardı, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Kullanım Kuralları Irgat çalışırken teknenin motorunu çalıştırın. Alternatör aküyü destekler. Motoru uzun süre kesintisiz çalıştırmayın. Üretici çalışma süresi sınırı belirtir. Devre kesici attığında nedenini bulmadan yeniden kurmayın. Seyirde ırgat devresini ana şalterden kapatın. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Devre kesici, röle veya kumanda arızası Yavaş dönüş Düşük akü gerilimi veya ince kablo Tık sesi geliyor, dönmüyor Röle kontakları aşınmış Tek yönde çalışıyor Röle veya kumanda düğmesi arızası Sık Sorulan Sorular Elektrikli ırgat için ayrı akü gerekir mi? Bazı teknelerde baş tarafa ayrı bir akü konur. Bu çözüm uzun kablo hattını kısaltır. Ayrı akü şarj sistemine bağlanmalıdır. Elektrik kesilirse zincir nasıl toplanır? Çoğu elektrikli ırgatta manuel çalıştırma kolu bulunur. Kol, dişliyi elle çevirmeyi sağlar. Irgat motoru neden ısınır? Uzun süreli çalışma ve aşırı yük motoru ısıtır. Isınan motorun kısa süre dinlendirilmesi gerekir. İlgili Terimler Irgat, Irgat Motoru, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Zincir Stoperi

Zincir stoperi , çapa zincirini ırgattan bağımsız olarak güvertede sabitleyen donanımdır. Stoper, demirleme yükünün ırgata binmesini önler. Zincir Stoperi Nedir? Demirdeki tekne, rüzgâr ve dalga nedeniyle zincire sürekli yük bindirir. Bu yük ırgatta kalırsa dişli, mil ve motor zarar görebilir. Zincir stoperi, yükü doğrudan güverteye aktarır. Stoper ayrıca seyirde zincirin ve çapanın kaymasını engeller. Zincir Stoperi Türleri Tür Çalışma Şekli Mandallı stoper Mandal, bir baklanın arkasına düşer ve zinciri tutar Makaralı stoper Zincir makaradan geçer, mandal kapatılınca kilitlenir Kol tipi stoper Kol, zincir kanalına indirilerek baklayı kilitler Pençe tipi stoper Pençe biçimli parça bir baklaya takılır ve güverteye bağlanır Pençe tipi stopere İngilizcede "devil's claw" denir. Konumu Zincir stoperi, çapa makarası ile ırgat arasına monte edilir. Zincir önce stoperden, sonra ırgattan geçer. Stoper, ırgatla aynı hatta bulunmalıdır. Hat dışı montaj zincirin sıkışmasına neden olur. Kullanım Adımları Demirlerken: Stoperi açın. Zinciri ırgatla suya verin. Yeterli kaloma verildikten sonra stoperi kapatın. Irgatı hafifçe gevşeterek yükü stopere aktarın. Demir alırken: Irgatla zinciri hafifçe toplayarak stoperdeki yükü alın. Stoperi açın. Zinciri toplayın. Çapa yerine oturunca stoperi kapatın. Zincir Gergisi ile Farkı Zincir gergisi (snubber), zincire bağlanan esnek bir halattır. Gergi, dalga darbelerini sönümler. Stoper ise yükü sabit noktada tutar. İki donanım birlikte kullanılabilir. Montaj Gereksinimleri Stoper, demirleme yükünü taşıyacak güçlendirilmiş bir güverteye bağlanır. Güverte altına arkalık plakası konur. Stoperin kanal ölçüsü zincir kalınlığına uygun seçilir. Sık Sorulan Sorular Zincir stoperi her teknede gerekli midir? Irgatlı teknelerde yükü ırgattan almak için kullanılır. Irgatsız küçük teknelerde zincir, baba veya koç boynuzuna bağlanabilir. Stoper kapalıyken ırgat çalıştırılırsa ne olur? Zincir stopere dayanır ve sıkışır. Irgat motoru aşırı yüklenir. Devre kesici atabilir. Stoper hangi malzemeden üretilir? Genellikle paslanmaz çelik veya bronz döküm kullanılır. Mandal yayı da korozyona dayanıklı olmalıdır. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Irgat, Çapa Makarası, Zincir Kılavuzu, Çapa Zinciri, Demirleme.

Çapa Halatı

Çapa halatı , çapa hattında zincirle birlikte veya tek başına kullanılan halattır. Çapa halatı, çapayı tekneye bağlar ve demirleme yükünü taşır. Çapa Halatı Nedir? Çapa halatı, zincire göre hafif bir çapa hattı oluşturur. Halat, teknenin baş tarafındaki ağırlığı azaltır. Halat ayrıca esneyerek dalga darbelerini sönümler. Küçük teknelerde ve kombine çapa hatlarında yaygın olarak kullanılır. Çapa Hattı Türleri Tür Yapı Kullanım Tam zincir Yalnızca zincir Yatlar, kayalık zemin Kombine hat Çapa tarafında zincir, tekne tarafında halat Küçük ve orta boy tekneler Tam halat Yalnızca halat Kayak, kano, hafif tekneler Kombine hatta zincir, çapanın yakınında ağırlık ve aşınma dayanımı sağlar. Halat Malzemesi Malzeme Özellik Çapa Hattına Uygunluk Naylon (poliamid) Yüksek esneme Uygundur Polyester Düşük esneme Sınırlıdır Polipropilen Suda yüzer Uygun değildir Naylon halat, ani yükleri esneyerek emer. Polipropilen halat suyun yüzeyinde kalır ve pervaneye dolanabilir. Halat Yapısı Üç kollu bükümlü halat: Kolay eklenir. Esneme kabiliyeti yüksektir. Sekiz kollu örgülü halat: Bükülmez ve dolaşmaz. Zincir kuyusuna düzgün yığılır. Çift örgülü halat: Yüzeyi pürüzsüzdür. Ellerde daha az aşınma yapar. Zincir-Halat Birleşimi Zincir ve halat iki yöntemle birleştirilir: Halat ekleme: Halat kolları zincirin son baklasından geçirilip örülür. Bu ek, ırgat dişlisinden geçebilir. Göz ve kilit: Halat ucuna kalıplı göz yapılır ve kilitle zincire bağlanır. Bu bağlantı ırgattan geçmez. Halat-zincir ırgatları, ekli birleşimi tek dişliyle taşıyabilir. Aşınma Kontrolü Halatın çapa makarasına değdiği noktayı kontrol edin. Kayaya sürtünen bölümde kopmuş lifleri arayın. Sertleşmiş ve rengi atmış bölümleri değiştirin. Zincir-halat eki çevresindeki lifleri inceleyin. Sık Sorulan Sorular Çapa halatı hangi çapta seçilir? Halat çapı, teknenin boyuna ve ağırlığına göre seçilir. Kopma yükü, teknenin demirlemede oluşturduğu yükten fazla olmalıdır. Üretici tabloları seçim için kullanılır. Halatlı hatta neden daha fazla kaloma verilir? Halat zincirden hafiftir ve dipte kavis oluşturmaz. Yatay çekme açısı için daha uzun hat gerekir. Halat zincirliğe nasıl yığılır? Örgülü halat kendiliğinden düzgün yığılır. Bükümlü halat, dolaşmayı önlemek için elle düzenlenebilir. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Naylon Halat, Halat Ekleme, Kaloma, Halat Kopma Yükü, Irgat.

Tüm terimlere dön