Denizcilik sözlüğü

Marş Motoru

Tanım

Marş motoru, içten yanmalı motoru ilk çalıştırma anında döndüren doğru akımlı elektrik motorudur. Motor kendi gücüyle çalışmaya başladığında marş motoru devreden çıkar.

Marş Motoru Nedir?

İçten yanmalı motor, çalışmaya başlamak için dışarıdan döndürülmelidir. Marş motoru, aküden aldığı enerjiyle motorun volanını çevirir. Krank mili döner ve silindirlerde sıkıştırma oluşur. Yakıt ateşlendiğinde motor kendi kendine çalışmaya başlar.

Marş Motorunun Bölümleri

Bölüm	Görevi
Elektrik motoru	Döndürme kuvvetini üretir
Solenoid (otomatik)	Yüksek akımı açar ve dişliyi ileri iter
Bendiks dişlisi	Volan dişlisine geçer ve motoru döndürür
Kömür fırçalar	Motor rotoruna akım iletir
Gövde	Motoru korur ve bağlantı yüzeyini oluşturur

Çalışma Sırası

Kontak anahtarı çevrilir veya marş düğmesine basılır.
Solenoid, küçük bir kumanda akımıyla tetiklenir.
Solenoid, bendiks dişlisini volan dişlisine iter.
Solenoid aynı anda ana akım devresini kapatır.
Marş motoru döner ve motoru çevirir.
Motor çalışınca anahtar bırakılır ve dişli geri çekilir.

Akım İhtiyacı

Marş motoru, çalışma anında yüksek akım çeker. Bu nedenle marş motoru kalın kablolarla aküye bağlanır. Marş aküsü, kısa sürede yüksek akım verebilecek şekilde seçilir. Akünün soğuk marş akımı (CCA) değeri bu kabiliyeti gösterir.

Ateşleme Koruması

Benzinli tekne motorlarında marş motoru kıvılcım çıkarabilir. Kıvılcım, motor bölmesindeki benzin buharını ateşleyebilir. ISO 8846 standardı, bu tür elektrikli bileşenlerin yanıcı gazları tutuşturmamasına yönelik şartları belirler. Benzinli tekne motorlarında araç tipi marş motoru kullanılmaz.

Arıza Belirtileri

Belirti	Olası Neden
Tek tık sesi, dönmüyor	Zayıf akü, solenoid arızası
Hiç ses yok	Kablo kopukluğu, kontak arızası
Yavaş dönüyor	Düşük akü gerilimi, gevşek bağlantı
Cızırtı sesi	Bendiks dişlisi volana tam geçmiyor
Motor çalıştıktan sonra marş dönmeye devam ediyor	Solenoid yapışmış

Kullanım Kuralları

Marş motoru uzun süre kesintisiz çalıştırılmaz.
Motor çalışmazsa kısa bir bekleme sonrası yeniden denenir.
Motor çalışırken marş düğmesine basılmaz.

Sık Sorulan Sorular

Marş motoru ıslanırsa çalışır mı?

Su, korozyona ve kısa devreye yol açabilir. Islanan marş motoru kurutulup kontrol edilir.

Marş motorunda kömür değişimi yapılır mı?

Birçok modelde fırçalar ayrı parça olarak değiştirilebilir.

Akü dolu iken marş neden yavaş döner?

Gevşek veya oksitlenmiş bağlantılar akımı sınırlar. Kablo uçları temizlenip sıkılır.

İlgili Terimler

Marş Aküsü, Alternatör, Krank Mili, Akü Şalteri, Kablo Kesiti, Tekne Motoru.

İlgili terimler

Akü Şalteri

Akü şalteri , aküyü tekne elektrik sisteminden tamamen ayıran veya bağlayan yüksek akımlı ana anahtardır. Akü şalterine "ana şalter" de denir. Akü Şalteri Nedir? Akü şalteri, akü ile sistem arasındaki ana kablo üzerinde bulunur. Şalter kapatıldığında tüm tüketiciler aküden ayrılır. Şalter, bakım, uzun süreli bekleme ve acil durumlarda kullanılır. Yangın veya kısa devre durumunda enerjinin hızla kesilmesini sağlar. Akü Şalteri Türleri Tür Özellik Döner kollu şalter Açık ve kapalı konumlu kol Anahtarlı şalter Çıkarılabilir anahtarla kullanılır Uzaktan kumandalı şalter Elektrikle açılıp kapanır Seçici şalter Birden fazla aküyü seçmeye yarar Akım Değerleri Değer Anlamı Sürekli akım Şalterin uzun süre taşıyabileceği akım Kısa süreli akım Belirli süre için taşınabilecek yüksek akım Marş akımı Marş motoru için kısa süreli akım Şalter, devrenin en yüksek sürekli akımından yüksek değerde seçilir. Montaj Yeri Aküye mümkün olduğunca yakın konumlandırılır. Kolay ve hızlı erişilebilir olmalıdır. Nemden ve sıçrayan sudan korunmalıdır. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model kullanılır. Kullanım Kuralları Motor çalışırken marş aküsü şalterini kapatmayın. Bakım öncesi şalteri kapatın. Tekneden ayrılırken gereksiz devreleri kapatın. Sintine pompası gibi sürekli çalışması gereken devreleri şalterden önce bağlayın. Motor çalışırken şalter kapatılırsa alternatör diyotları zarar görebilir. Sürekli Bağlı Devreler Bazı devreler akü şalteri kapalıyken de çalışmalıdır. Örnek olarak otomatik sintine pompası ve yüksek su alarmı verilebilir. Bu devreler aküye doğrudan ve ayrı bir sigortayla bağlanır. Bakım Şalter bağlantı cıvatalarının sıkılığını kontrol edin. Kontak noktalarında ısınma izi arayın. Kolun rahat ve tam konumlara oturduğunu doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Akü şalteri yangında neden önemlidir? Elektrik kaynağının kesilmesi, kısa devreden kaynaklanan yangının büyümesini sınırlayabilir. Her aküye ayrı şalter gerekir mi? Marş ve servis aküleri için ayrı şalter kullanılması yaygın bir uygulamadır. Şalter ısınırsa ne yapılır? Gevşek bağlantı veya yetersiz akım değeri olabilir. Şalter kontrol edilip gerekirse değiştirilir. İlgili Terimler Akü Seçici Şalter, Tekne Aküsü, Marin Sigorta, Elektrik Panosu, Otomatik Sintine Pompası, Alternatör.

Alternatör

Alternatör , motor çalışırken mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren ve aküleri şarj eden üreteçtir. Alternatör, motorun kasnağına kayışla bağlanır. Alternatör Nedir? Alternatör, içinde dönen bir manyetik alan ile alternatif akım üretir. Diyot köprüsü, bu akımı doğru akıma çevirir. Regülatör, çıkış gerilimini akünün ihtiyacına göre sınırlar. Üretilen akım aküleri şarj eder ve teknenin elektrik tüketicilerini besler. Alternatörün Bölümleri Bölüm Görevi Rotor Dönen manyetik alanı oluşturur Stator Elektrik akımının üretildiği sargılar Diyot köprüsü Alternatif akımı doğru akıma çevirir Regülatör Çıkış gerilimini kontrol eder Kasnak Kayışla motordan hareket alır Fan Alternatörü soğutur Regülatör Türleri Tür Özellik Dahili regülatör Alternatörün içindedir, sabit gerilim sağlar Harici akıllı regülatör Şarjı kademeli yapar, akü türüne göre ayarlanır Akıllı regülatörler; yükleme, emme ve koruma (float) kademelerini uygular. Bu yöntem, akülerin daha hızlı ve dengeli şarj olmasını sağlar. Çıkış Akımı Alternatörün kapasitesi amper (A) cinsinden ifade edilir. Örnek: "12 V 90 A alternatör". Çıkış akımı motor devrine bağlıdır. Rölantide alternatör tam kapasitesine ulaşmaz. Çoklu Akü Şarjı Teknede marş ve servis aküleri birlikte bulunur. Alternatör, iki akü grubunu birlikte şarj eder. Ayırma için şu cihazlar kullanılır: Akü izolatörü Voltaj algılamalı röle (akü ayırıcı) DC-DC şarj cihazı Lityum servis aküsü kullanılan teknelerde DC-DC şarj cihazı, alternatörü aşırı yükten korur. Ateşleme Koruması Benzinli motor bölmelerinde kullanılan alternatörler kıvılcım çıkarmayacak şekilde üretilir. ISO 8846 standardı bu şartları belirler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Şarj uyarı lambası yanıyor Alternatör veya regülatör arızası Akü gerilimi düşük Yetersiz şarj, kayış kayması Akü gerilimi çok yüksek Regülatör arızası Gıcırtı sesi Gevşek veya aşınmış kayış Uğultu sesi Rulman aşınması Sık Sorulan Sorular Motor çalışırken akü gerilimi kaç volt olmalıdır? 12 V sistemlerde şarj sırasında gerilim genellikle 13,5 V ile 14,5 V arasındadır. Kesin değer akü türüne bağlıdır. Alternatör kayışı ne zaman değiştirilir? Çatlak, parlama veya gevşeme görüldüğünde değiştirilir. Alternatör aküler bağlı değilken çalıştırılabilir mi? Bağlantı kesildiğinde alternatör diyotları zarar görebilir. Motor çalışırken akü şalteri kapatılmaz. İlgili Terimler Marş Aküsü, Servis Aküsü, Akü İzolatörü, DC-DC Şarj Cihazı, Voltmetre, Doğru Akım.

Kablo Kesiti

Kablo kesiti , bir elektrik kablosundaki iletkenin kesit alanıdır. Kesit, Avrupa'da milimetre kare (mm²), ABD'de AWG (American Wire Gauge) sistemiyle ifade edilir. Kablo Kesiti Nedir? Kesit büyüdükçe kablo daha fazla akım taşır. Büyük kesitli kablonun direnci düşüktür. Düşük direnç, gerilim düşümünü ve ısınmayı azaltır. Teknelerde düşük gerilimli DC sistemler yüksek akım çektiği için kesit seçimi önemlidir. Kesit Seçiminde İki Ölçüt Ölçüt Açıklama Akım taşıma kapasitesi Kablonun aşırı ısınmadan taşıyabileceği akım Gerilim düşümü Kablo boyunca kaybolan gerilim Kesit, iki ölçütten daha büyük sonucu verenine göre seçilir. Uzun hatlarda belirleyici ölçüt genellikle gerilim düşümüdür. Gerilim Düşümü Hesabı Formül: Kesit (mm²) ≈ (0,0175 × 2 × L × I) ÷ ΔU 0,0175: Bakırın yaklaşık özdirenci (Ω·mm²/m) L: Kaynaktan cihaza kablo uzunluğu (m) 2: Gidiş ve dönüş iletkenleri I: Akım (A) ΔU: İzin verilen gerilim düşümü (V) Örnek: 12 V sistemde 8 metre uzaklıktaki 10 A'lık pompa için %3 düşüm hedeflensin. ΔU = 12 × 0,03 = 0,36 V Kesit ≈ (0,0175 × 2 × 8 × 10) ÷ 0,36 ≈ 7,8 mm² Seçilecek standart kesit: 10 mm² mm² ve AWG Karşılıkları AWG Yaklaşık mm² 16 1,3 14 2,1 12 3,3 10 5,3 8 8,4 6 13,3 4 21,2 2 33,6 1/0 53,5 AWG sisteminde sayı küçüldükçe kesit büyür. Gerilim Düşümü Sınırları ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri, pompalar ve elektronik gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Kritik olmayan devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Akım Kapasitesini Etkileyen Etkenler Yalıtımın sıcaklık değeri Ortam sıcaklığı Motor bölmesinde döşeme Aynı demette bulunan kablo sayısı Motor bölmesinde ve kalabalık demetlerde kablonun akım kapasitesi düşürülerek hesaplanır. Sık Sorulan Sorular Gereğinden kalın kablo kullanmak zararlı mıdır? Elektriksel olarak zararlı değildir. Ancak maliyet ve ağırlık artar. Kablo uzunluğu neden iki kat alınır? Akım pozitif kablodan gider, negatif kablodan döner. İki iletkenin toplam uzunluğu hesaba girer. Sigorta değeri kesitle ilişkili midir? Evet. Sigorta, kablonun taşıyabileceği akımı aşmayacak değerde seçilir. İlgili Terimler Marin Elektrik Kablosu, Doğru Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, Marin Sigorta, Bara, Voltmetre.

Krank Mili

Krank mili , pistonların doğrusal hareketini dönme hareketine çeviren motor milidir. Krank milinin dönüşü, şanzıman ve şaft üzerinden pervaneye iletilir. Krank Mili Nedir? Krank mili, motor bloğunun alt bölümündeki ana yataklarda döner. Milin üzerinde eksenden kaçık muylular bulunur. Her muyluya bir biyel kolu bağlanır. Piston aşağı itildiğinde biyel kolu muyluyu iter ve mil döner. Motor devri, krank milinin dakikadaki dönüş sayısıdır. Krank Milinin Bölümleri Bölüm Görevi Ana muylular Milin blok içindeki ana yataklarda döndüğü bölümler Biyel muyluları Biyel kollarının bağlandığı eksenden kaçık bölümler Karşı ağırlıklar Dönme dengesini sağlar Yağ kanalları Muylulara yağ taşır Ön uç Kasnak ve kayış düzenine bağlanır Arka flanş Volan ve şanzımana bağlanır Krank Milinin Bağlantıları Volan: Arka uçta bulunur. Dönüşü dengeler ve marş motoru dişlisine bağlanır. Kasnak: Ön uçta bulunur. Kayışla su pompası ve alternatörü döndürür. Eksantrik mili tahriki: Kayış, zincir veya dişliyle eksantrik milini döndürür. Şanzıman: Gücü pervane şaftına iletir. Yataklar Krank mili, ince yatak kusinetleri üzerinde döner. Kusinetler ile mil arasında basınçlı yağ filmi bulunur. Yağ filmi, metal yüzeylerin birbirine değmesini önler. Yağ basıncı düştüğünde yataklar hızla aşınır. Krank Mili Malzemeleri Malzeme Kullanım Dövme çelik Yüksek yüklü motorlar Dökme sfero demir Standart motorlar Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Derin vuruntu sesi Ana veya biyel yatağı aşınması Düşük yağ basıncı Yatak boşluğunun artması Ön keçeden yağ kaçağı Keçe aşınması Titreşim Dengesizlik veya mil hasarı Yağlamanın Önemi Yağ kalitesi ve seviyesi krank milinin ömrünü belirler. Kirli yağ, yataklarda çizik oluşturur. Düşük yağ seviyesi, yağ filminin kopmasına yol açar. Motor yağı ve filtresi üreticinin önerdiği aralıklarla değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Krank mili ile eksantrik mili arasındaki fark nedir? Krank mili pistonların gücünü alır ve motoru döndürür. Eksantrik mili supapları açıp kapatır. Krank mili onarılabilir mi? Aşınmış muylular taşlanarak alt ölçüye getirilebilir. Bu durumda uygun ölçüde yatak kusinetleri kullanılır. Krank mili neden kırılır? Aşırı yük, yağsız çalışma, motorun su yutması veya malzeme yorulması kırılmaya yol açabilir. İlgili Terimler Piston, Eksantrik Mili, Motor Bloğu, Motor Devri, Motor Yağı, Marş Motoru.

Tüm terimlere dön