Denizcilik sözlüğü

Şemsiye Çapa

Tanım

Şemsiye çapa, açıldığında dört kavisli tırnağı gövdeden dışarı doğru uzanan katlanır çapadır. Çapa, kapalı hâlde kapanmış bir şemsiyeye benzediği için bu adı alır. İngilizcede bu tipe "folding grapnel anchor" denir.

Şemsiye Çapa Nedir?

Şemsiye çapa, bir merkez gövde ve dört tırnaktan oluşur. Tırnaklar, gövdenin alt ucundaki eksen etrafında döner. Kayar bir bilezik tırnakları açık veya kapalı konumda kilitler. Çapa, küçük teknelerde ve kayalık zeminlerde kullanılır.

Şemsiye Çapanın Bölümleri

Bölüm	Görevi
Gövde	Çapa halatının bağlandığı merkez koldur
Tırnaklar	Dört adet, kavisli uçlardır
Kilit bileziği	Tırnakları açık veya kapalı tutar
Göz	Halat veya kilidin bağlandığı deliktir

Çalışma İlkesi

Şemsiye çapa, zemine gömülmekten çok takılarak tutar. Tırnaklar kaya, taş veya mercan arasına girer. Dört tırnak, çapa hangi yöne yatarsa yatsın en az birinin zemine değmesini sağlar.

Zemin Uyumu

Zemin	Performans
Kaya	İyi
Taşlı zemin	İyi
Otlu zemin	Orta
Kum	Düşük
Çamur	Düşük

Uygun Tekneler

Kayak ve kano
Şişme bot
Jet ski
Küçük sandal ve balıkçı kayığı
Tender bot

Ağırlık Seçimi

Şemsiye çapalar genellikle birkaç kilogramlık ağırlıklarda üretilir. Ağırlık; teknenin boyuna, ağırlığına ve rüzgâr koşullarına göre seçilir. Üretici, her ağırlık için uygun tekne boyunu belirtir.

Kurtarma Yöntemi

Şemsiye çapa kayaya sıkışabilir. Sıkışmayı çözmek için iki yöntem kullanılır:

Kurtarma ipi: Çapanın taç kısmına ayrı bir ip bağlanır. Sıkışan çapa bu iple ters yönden çekilir.
Kırılabilir bağlantı: Halat, çapanın taç kısmına bağlanır ve gövdenin ucuna ince bir bağla tutturulur. Aşırı çekişte ince bağ kopar. Çapa ters yönden çekilerek çıkar.

Sık Sorulan Sorular

Şemsiye çapa ile katlanır çapa aynı şey midir?

Şemsiye çapa, katlanır çapaların bir türüdür. Katlanır çapa daha geniş bir gruptur.

Şemsiye çapa kumda kullanılabilir mi?

Kumda tırnaklar yeterince gömülemez. Kumlu zeminde Danforth tipi çapa daha uygundur.

Şemsiye çapa şişme botta nasıl taşınır?

Tırnaklar kapalı konumda kilitlenir. Çapa, tüplere zarar vermemesi için çanta veya kılıf içinde taşınır.

İlgili Terimler

Katlanır Çapa, Çapa, Tekne Çapası, Şişme Bot, Çapa Halatı, Admiralty Çapa.

İlgili terimler

Admiralty Çapa

Admiralty çapa , gövdeye dik bir çipo ve iki kavisli koldan oluşan klasik çapa türüdür. İngilizcede bu tipe "fisherman's anchor" da denir. Admiralty Çapa Nedir? Admiralty çapa, adını İngiliz Kraliyet Donanması'nın yönetim kurumu olan Admiralty'den alır. Tasarım, 19. yüzyılda donanma tarafından standartlaştırıldı. Çapa, bilinen en eski çapa biçimlerinin gelişmiş hâlidir. Çapa simgesi olarak kullanılan şekil bu tasarıma dayanır. Admiralty Çapanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Ana dikey koldur Çipo Gövdenin üst ucunda kollara dik çubuktur Kollar Gövdenin alt ucundan iki yana uzanır Tırnaklar Kolların ucundaki yassı veya sivri uçlardır Taç Kolların gövdeyle birleştiği alt bölümdür Çalışma İlkesi Çapa dibe düştüğünde çipo yatay konuma geçer. Çipo, çapayı bir kolun zemine dönük olacağı şekilde çevirir. Çekme başladığında alttaki tırnak zemine girer. Üstteki kol suyun içinde dik olarak kalır. Zemin Uyumu Zemin Performans Kaya Yüksek Yosunlu ve otlu zemin Yüksek Sert kil İyi Çakıl İyi Kum Orta Yumuşak çamur Düşük Sivri tırnaklar ot örtüsünü delip zemine ulaşır. Bu özellik, otlu ve kayalık zeminde avantaj sağlar. Sınırlamalar Ağırlık: Aynı tutma gücü için diğer çapalardan ağırdır. Dolanma riski: Yukarıda kalan kola zincir veya halat dolanabilir. Tekne döndüğünde çapa yerinden çıkabilir. Depolama: Çipo ve kollar nedeniyle hacimlidir. Katlanır Çipo Birçok Admiralty çapada çipo sökülebilir veya gövde boyunca katlanabilir. Bu tasarım, çapanın güvertede düz depolanmasını sağlar. Kullanım Alanları Geleneksel ahşap tekneler ve guletler Kayalık koylarda demirleme Yosunlu zeminlerde yedek çapa Dekoratif amaçlar Sık Sorulan Sorular Admiralty çapa ile balıkçı çapası aynı şey midir? Evet. İngilizcede bu tipe "fisherman's anchor" denir ve Türkçede balıkçı çapası olarak da anılır. Admiralty çapa neden modern teknelerde az kullanılır? Ağırlığı ve hacmi, çapa makarası ve ırgat sistemlerine uyumu zorlaştırır. Admiralty çapa kumda kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak tırnakların yüzey alanı küçüktür. Kumda yassı tırnaklı çapalar daha fazla tutma sağlar. İlgili Terimler Çapa, Tekne Çapası, Şemsiye Çapa, Gulet, Demirleme, Çapa Ağırlığı.

Katlanır Çapa

Katlanır çapa , kullanılmadığında tırnakları veya parçaları gövde boyunca toplanan çapadır. Katlanır yapı, çapanın küçük hacimde depolanmasını sağlar. Katlanır Çapa Nedir? Katlanır çapa, depolama alanı sınırlı tekneler için tasarlanır. Çapa, kullanım anında açılır ve bir kilit mekanizmasıyla sabitlenir. İşlem bitince yeniden katlanır. Bu çapalar genellikle hafiftir ve elle kullanılır. Katlanır Çapa Türleri Tür Katlanma Şekli Yaygın Kullanım Şemsiye çapa Dört tırnak gövdeye doğru kapanır Kayak, kano, şişme bot Sökülebilir tırnaklı çapa Tırnaklar gövdeden ayrılır Yedek çapa Çipolu katlanır çapa Çipo gövde boyunca katlanır Klasik Admiralty çapa Katlanır çapaların en yaygın biçimi şemsiye çapadır. Kilit Mekanizması Katlanır çapada açık konumu koruyan bir kilit bulunur. Kilit genellikle kayar bilezik veya pimden oluşur. Kilidin tam oturmaması, tırnakların çekme sırasında kapanmasına neden olur. Kapanan tırnaklar zemine tutunamaz. Uygun Tekneler Kayak ve kano Şişme bot Jet ski Küçük sandal Yatların tender botları Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Küçük hacimde depolanır Büyük teknelerde tutma gücü yetersizdir Hafiftir Kumda ve çamurda tutunması sınırlıdır Kayaya takılarak tutar Kayaya sıkışıp kurtarılamayabilir Taşıma çantasıyla birlikte satılır Kilit mekanizması tuzla tutukluk yapabilir Taşıma ve Saklama Katlanır çapa, sivri tırnaklarıyla şişme tüplere zarar verebilir. Bu nedenle çapa, kapalı bir çanta veya kılıf içinde taşınır. Kullanım sonrası çapa tatlı suyla yıkanır. Kilit mekanizması kurutulup yağlanır. Çapa Halatı Seçimi Hafif katlanır çapalar genellikle kısa bir zincir ve halatla kullanılır. Kısa zincir, çekme açısını düşürür. Halat, depolama hacmini azaltır. Sık Sorulan Sorular Katlanır çapa hangi tekne boyuna kadar kullanılır? Sınır, üreticinin belirttiği ağırlık ve tekne boyu değerlerine göre belirlenir. Genellikle küçük ve hafif teknelerde kullanılır. Katlanır çapa kayaya sıkışırsa ne yapılır? Tekne, çapanın üstüne ve karşı yöne doğru hareket ettirilerek çekilir. Kurtarma ipi bağlanmış çapalar tırnak tarafından çekilerek kurtarılır. Katlanır çapanın kilidi neden tutukluk yapar? Tuz kristalleri ve kum, kayar parçalar arasında birikir. Düzenli tatlı su yıkaması tutukluğu önler. İlgili Terimler Şemsiye Çapa, Çapa, Tekne Çapası, Şişme Bot, Tender Bot, Çapa Halatı.

Tekne Çapası

Tekne çapası , gezi, balıkçı ve küçük iş teknelerinde demirleme için kullanılan çapadır. Tekne çapaları, gemi çapalarına göre hafiftir ve el veya ırgatla kullanılır. Tekne Çapası Nedir? Tekne çapası, teknenin boyuna ve ağırlığına göre seçilir. Çapa genellikle baş güvertedeki çapa makarasında taşınır. Küçük teknelerde çapa, dolapta veya kıç bölmede saklanır. Tekne Çapası Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Tekne boyu Uzun tekne daha büyük çapa gerektirir Deplasman Ağır tekne çapaya daha fazla yük bindirir Rüzgâr yüzeyi Yüksek fribord ve üst yapı yükü artırır Zemin türü Kum, çamur, kaya ve otlu zemin farklı çapa ister Depolama Çapa makarasına veya dolaba sığmalıdır Üreticiler, çapa seçimi için tekne boyuna ve deplasmanına göre tablolar yayımlar. Ana Çapa ve Yedek Çapa Ana çapa: Günlük demirlemede kullanılan çapadır. Genellikle çapa makarasında durur. Yedek çapa: Ana çapa kaybolduğunda kullanılır. Kıç çapası: Teknenin kıçını sabitlemek için kullanılır. Dar koylarda salınımı sınırlar. Yedek çapanın ana çapadan farklı tipte seçilmesi, farklı zeminlerde seçenek sağlar. Tekne Boyuna Göre Yaygın Çapa Türleri Tekne Türü Yaygın Çapa Kano, kayak, şişme bot Şemsiye çapa Küçük motorlu tekne Danforth Gezi yatı Delta, CQR, Bruce veya yeni nesil saban çapa Gulet Admiralty veya ağır saban çapa Çapa Makarasında Taşıma Çapa makarası, çapayı baş tarafta suyun dışında tutar. Çapa makaraya göre seçilmelidir. Saban tipi çapalar makaraya kendiliğinden oturur. Bu tasarıma "kendinden fırlatmalı" denir. Seyirde Çapa Sabitleme Çapa, seyir sırasında dalgayla sallanabilir. Sallanan çapa gövdeye zarar verir. Bu nedenle çapa, pim veya kilitle makaraya sabitlenir. Zincir stoperi de ayrıca kapatılır. Sık Sorulan Sorular Yeni nesil çapa nedir? Yeni nesil çapalar, ağırlığa göre yüksek tutma gücü hedefleyen saban veya kepçe biçimli çapalardır. Rocna, Mantus ve Spade bu gruba örnek markalardır. Tekne çapası hangi malzemeden seçilmelidir? Galvaniz çelik, dayanım ve maliyet bakımından yaygın tercihtir. Paslanmaz çelik, görünüm ve korozyon dayanımı sağlar. Çapa her yıl kontrol edilmeli mi? Evet. Tırnaklarda eğilme, kaynak yerlerinde çatlak ve galvaniz kaybı kontrol edilir. İlgili Terimler Çapa, Çapa Ağırlığı, Çapa Makarası, Danforth Çapa, Delta Çapa, Şemsiye Çapa.

Çapa

Çapa , deniz aracını deniz dibine tutturarak rüzgâr ve akıntıya karşı yerinde tutan ağır metal araçtır. Türkçede çapaya "demir" de denir. Çapa Nedir? Çapa, zincir veya halatla tekneye bağlanır. Dibe bırakılan çapa, çekildiğinde zemine gömülür veya takılır. Bu tutunma, teknenin sürüklenmesini engeller. Çapayı tekneye bağlayan zincir ve halatın bütününe "çapa hattı" denir. Çapanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde (şaft) Çapanın ana uzun koludur Tırnak (palmet) Zemine gömülen yassı uçtur Taç Gövdenin tırnaklarla birleştiği bölümdür Çipo Bazı çapalarda gövdeye dik çubuktur Kilit deliği Zincir veya kilidin bağlandığı göz Çapa Nasıl Tutar? Çapa iki şekilde tutar: Gömülerek: Tırnaklar kum veya çamura batar. Çekme kuvveti arttıkça çapa daha derine iner. Takılarak: Tırnaklar kaya veya taş arasına takılır. Çapanın tutması için çekme kuvvetinin yatay olması gerekir. Zincirin ağırlığı ve yeterli kaloma, çekme açısını yatay tutar. Başlıca Çapa Türleri Tür Yapı Uygun Zemin Danforth Menteşeli iki yassı tırnak Kum, çamur CQR Menteşeli saban biçimli uç Kum, çamur, otlu zemin Delta Sabit saban biçimli uç Kum, çamur Bruce Tek parça pençe biçimli uç Kum, çakıl, karışık zemin Admiralty Çipolu iki kollu klasik yapı Kaya, yosunlu zemin Şemsiye çapa Katlanır dört tırnak Kaya, küçük tekneler Gemilerde Kullanılan Çapalar Ticari gemilerde genellikle çiposuz (stockless) çapa kullanılır. Bu çapalar, gemi bordasındaki loça deliğine çekilerek saklanır. Ağırlıkları tonlarla ifade edilir. Çapa Malzemeleri Galvaniz çelik: En yaygın malzemedir. Paslanmaz çelik: Korozyona dayanıklıdır, görünümü parlaktır. Alüminyum alaşım: Hafiftir. Bazı tırnaklı çapalarda kullanılır. Sık Sorulan Sorular Çapa ile demir aynı şey midir? Evet. Denizcilikte "demir atmak" ifadesi çapayı dibe bırakmak anlamına gelir. "Demirlemek" de aynı işlemi anlatır. Her zemin için tek bir çapa yeterli midir? Hiçbir çapa tüm zeminlerde aynı performansı göstermez. Bu nedenle birçok teknede farklı tipte ikinci bir çapa bulunur. Çapa neden kayar? Kayma nedenleri arasında yetersiz kaloma, uygun olmayan zemin ve çapanın gömülmemesi yer alır. Rüzgâr yönünün değişmesi de çapayı yerinden oynatabilir. İlgili Terimler Tekne Çapası, Çapa Zinciri, Kaloma, Demirleme, Irgat, Çapa Ağırlığı.

Tüm terimlere dön