Denizcilik sözlüğü

Çapa Zinciri

Tanım

Çapa zinciri, çapayı tekneye bağlayan ve birbirine geçmiş metal baklalardan oluşan zincirdir. Çapa zinciri, çapa hattının ana bileşenidir.

Çapa Zinciri Nedir?

Çapa zinciri, tekne ile çapa arasındaki yükü taşır. Zincirin ağırlığı, dipte bir kavis oluşturur. Bu kavis, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yatay çekme, çapanın zemine gömülü kalmasını sağlar.

Zincir ayrıca dipteki kaya ve mercana sürtünmeye dayanır. Halat bu sürtünmede aşınabilir.

Çapa Zincirinin Görevleri

Görev	Açıklama
Yük taşıma	Teknenin çekme kuvvetini çapaya iletir
Çekme açısını düşürme	Ağırlığıyla dipte kavis oluşturur
Sönümleme	Dalga ve rüzgâr darbelerini kavisle yumuşatır
Aşınma dayanımı	Dipteki sert zemine karşı dayanır

Çapa Zinciri Türleri

Kalibre zincir: Bakla ölçüleri dar toleranslıdır. Irgat dişlisine uyar.
Kalibresiz zincir: Ölçü toleransı geniştir. Irgatsız teknelerde kullanılır.
Destekli bakla zincir: Baklanın ortasında destek çubuğu bulunur. Ticari gemilerde kullanılır.

İlgili Standartlar

Standart	Kapsam
DIN 766	Kısa baklalı, kalibre zincir
ISO 4565	Küçük teknelerde çapa zinciri
DIN 5685	Kalibresiz kısa ve uzun baklalı zincir
ISO 1461	Sıcak daldırma galvaniz kaplama

Malzeme Türleri

Galvaniz çelik: Çinko kaplamalı çeliktir. En yaygın türdür.
Paslanmaz çelik: AISI 316 kalite paslanmaz çelikten üretilir.
Yüksek mukavemetli çelik: Aynı kalınlıkta daha yüksek yük taşır. G40, G43 ve G70 gibi sınıflarla tanımlanır.

Zincir Uzunluğu

Gereken zincir uzunluğu, demirlenen derinliğe ve kaloma oranına bağlıdır. Örnek: 10 metre derinlikte 5:1 kaloma için 50 metre zincir gerekir. Teknede tutulacak toplam zincir, kullanılan en derin demir yerine göre seçilir.

Zincir İşaretleme

Zincire belirli aralıklarla renkli işaretler konur. İşaretler, suya verilen zincir miktarını gösterir. Örnek: Her 10 metrede farklı renk plastik işaret veya boya kullanılır.

Sık Sorulan Sorular

Çapa zinciri tamamen zincir mi olmalıdır?

Tam zincir, kayalık zeminde ve ağır teknelerde tercih edilir. Hafif teknelerde zincir ile halatın birlikte kullanıldığı kombine hat da kullanılır.

Zincir neden ters çevrilir?

Zincirin çapa tarafındaki bölümü daha az kullanılır. Ters çevirme, yıpranmış bölümün depoya, az kullanılmış bölümün dışarı alınmasını sağlar.

Zincirin ucu teknenin içine nasıl bağlanır?

Zincirin son ucu zincirlikteki bir göze halatla bağlanır. Halat, acil durumda kesilerek zincirin bırakılmasına imkân verir.

İlgili Terimler

Kalibre Zincir, Galvaniz Çapa Zinciri, Paslanmaz Çapa Zinciri, Zincir Kalınlığı, Kaloma, Irgat.

İlgili terimler

Galvaniz Çapa Zinciri

Galvaniz çapa zinciri , yüzeyi çinko ile kaplanmış çelikten üretilen çapa zinciridir. Çinko kaplama, çeliği korozyondan korur. Galvaniz Çapa Zinciri Nedir? Galvanizleme, çeliğin çinko ile kaplanması işlemidir. Çapa zincirlerinde sıcak daldırma yöntemi kullanılır. Zincir, erimiş çinko banyosuna daldırılır. Çinko, çeliğin yüzeyiyle metalurjik bağ oluşturur. Galvaniz çapa zinciri, gezi teknelerinde en yaygın kullanılan çapa zinciri türüdür. Çinkonun Koruma İlkesi Çinko iki şekilde koruma sağlar: Bariyer koruma: Kaplama, çeliği su ve oksijenden ayırır. Katodik koruma: Çinko, çelikten önce aşınır. Kaplamada küçük bir çizik olsa bile çevredeki çinko çeliği korur. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 1461 Demir ve çelik ürünlerde sıcak daldırma galvaniz kaplama DIN 766 Kalibre kısa baklalı zincir ölçüleri ISO 4565 Küçük teknelerde çapa zinciri Kaplama Ömrünü Etkileyen Etkenler Kullanım sıklığı: Irgattan her geçiş kaplamayı aşındırır. Zemin türü: Kum ve çakıl kaplamayı aşındırır. Zincirlik koşulu: Islak ve havasız zincirlik korozyonu hızlandırır. Suyun sıcaklığı: Sıcak deniz suyu korozyon hızını artırır. Galvanik etkileşim: Paslanmaz çapa veya kilitle temas çinkonun aşınmasını hızlandırır. Aşınma Belirtileri Belirti Anlamı Beyaz toz Çinko oksidasyonu başlamıştır Turuncu lekeler Çelik yüzeye ulaşan korozyon vardır Pürüzlü yüzey Kaplama aşınmıştır Tel çapında azalma Metal kaybı oluşmuştur Bakım Adımları Zinciri kullanım sonrası tatlı suyla yıkayın. Sezon sonunda zinciri tamamen açıp kurutun. Az kullanılan ucu dışarı alacak şekilde zinciri ters çevirin. Kaplama kaybını ve paslanmayı kontrol edin. Yeniden Galvaniz Kaplaması aşınan zincir yeniden galvanizlenebilir. İşlemde eski kaplama ve pas temizlenir. Zincir yeniden çinko banyosuna daldırılır. İşlem sonrası baklaların birbirine yapışmaması kontrol edilir. Yeniden galvanizleme tel çapını geri kazandırmaz. Metal kaybı yüksek zincir değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Galvaniz zincir neden beyazlaşır? Çinko, nem ve hava ile tepkimeye girerek beyaz oksit tabakası oluşturur. Bu durum kaplamanın çalıştığını gösterir. Galvaniz zincirle paslanmaz kilit kullanılır mı? Kullanılabilir, ancak galvanik etkileşim kilidin çevresindeki çinkoyu hızlı aşındırabilir. Bağlantı noktası düzenli kontrol edilir. Galvaniz zincir paslanmaz zincirden daha mı dayanıklıdır? Dayanım, çelik sınıfına bağlıdır. Galvaniz zincirde korozyon gözle daha kolay fark edilir. İlgili Terimler Paslanmaz Çapa Zinciri, Çapa Zinciri, Kalibre Zincir, Korozyon, Galvanik Korozyon, Zincir Baklası.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Kalibre Zincir

Kalibre zincir , bakla ölçüleri dar toleranslarla üretilen zincirdir. Kalibre zincir, ırgat dişlisine kaymadan ve sıkışmadan oturur. Kalibre Zincir Nedir? Irgat dişlisi, zincirin baklalarını tek tek kavrar. Dişlinin düzgün çalışması için her baklanın aynı ölçüde olması gerekir. Kalibre zincirde tel çapı, adım ve genişlik belirli sınırlar içinde tutulur. İngilizcede bu zincire "calibrated chain" denir. Kalibre ve Kalibresiz Zincir Farkı Özellik Kalibre Zincir Kalibresiz Zincir Ölçü toleransı Dardır Geniştir Irgat uyumu Uyumludur Uyumlu değildir Üretim kontrolü Her parti ölçülür Sınırlıdır Maliyet Daha yüksektir Daha düşüktür Kullanım Irgatlı tekneler Elle çekilen hatlar, şamandıralar Kalibre Zincir Standartları Standart Açıklama DIN 766 Alman standardı; Avrupa'da yaygındır ISO 4565 Küçük teknelerde çapa zinciri için uluslararası standarttır G4 / G40 ABD'de yaygın yüksek mukavemetli zincir sınıfıdır Aynı kalınlıktaki iki zincir farklı standartlarda farklı adıma sahip olabilir. DIN 766 Örnek Ölçüleri Tel Çapı Adım 6 mm 18,5 mm 8 mm 24 mm 10 mm 28 mm Değerler nominal ölçüleri gösterir. Kesin toleranslar standart metninde yer alır. Irgat Dişlisi Seçimi Irgat dişlisinin üzerinde uyumlu zincir bilgisi yazar. Dişli seçimi şu adımlarla yapılır: Zincirin tel çapını ölçün. Zincir üzerindeki veya etiketindeki standardı belirleyin. Birkaç baklanın adımını ölçün. Irgat üreticisinin dişli tablosuyla karşılaştırın. Uyumsuzluk Belirtileri Zincir dişliden atlar veya kayar. Zincir dişlide sıkışır. Irgat çalışırken düzensiz ses çıkar. Zincir zincirliğe düzensiz iner. Sık Sorulan Sorular Kalibre zincir nasıl tanınır? Kalibre zincirlerin baklalarında veya etiketinde standart ve sınıf işareti bulunabilir. Kesin tanıma için adım ölçümü yapılır. Aynı kalınlıkta farklı marka zincirler birbirinin yerine kullanılır mı? Standart ve sınıf aynıysa genellikle uyumludur. Değişiklik öncesi adım ölçümü yapılmalıdır. Kalibre zincir galvaniz kaplamayla kalınlaşır mı? Galvaniz kaplama tel çapına küçük bir kalınlık ekler. Üretici, kaplama sonrası ölçülerin tolerans içinde kalmasını sağlar. Kalibresiz zincir hangi işlerde kullanılır? Şamandıra bağlama hatlarında ve elle çekilen çapa hatlarında kullanılır. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Zincir Baklası, Zincir Kalınlığı, Irgat, Çapa Irgatı, Galvaniz Çapa Zinciri.

Kaloma

Kaloma , demirlemede suya verilen çapa hattı uzunluğunun, su derinliği ile çapa makarası yüksekliğinin toplamına oranıdır. Kaloma oran olarak ifade edilir. Örnek: 5:1. Kaloma Nedir? Kaloma, çapanın tutma gücünü doğrudan etkiler. Uzun hat, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yatay çekme, çapanın zemine gömülü kalmasını sağlar. Kısa hat, çapayı yukarı doğru çeker ve yerinden çıkarır. İngilizcede bu orana "scope" denir. Türkçede "kaloma vermek", hattı boşaltıp suya vermek anlamına gelir. Kaloma Hesabı Formül: Hat uzunluğu = (Su derinliği + Makara yüksekliği) × Kaloma oranı Derinlik + Makara 3:1 5:1 7:1 5 m 15 m 25 m 35 m 10 m 30 m 50 m 70 m 15 m 45 m 75 m 105 m Hat Türüne Göre Kaloma Hat Türü Kullanılan Oran Tam zincir Denizcilik eğitimlerinde genellikle 3:1–5:1 Kombine hat Genellikle 5:1 ve üzeri Tam halat Genellikle 5:1–7:1 Zincir, ağırlığıyla dipte kavis oluşturur. Halat bu kavisi oluşturmadığı için daha uzun hat gerekir. Rüzgâr arttıkça oran yükseltilir. Kalomayı Sınırlayan Etkenler Salınım alanı: Uzun hat, teknenin daha geniş bir alanda dönmesine yol açar. Komşu tekneler: Kalabalık koyda uzun hat çakışmaya neden olabilir. Zincir miktarı: Teknedeki toplam zincir uzunluğu sınırdır. Marinada Kaloma Halatı Akdeniz marinalarında "kaloma" kelimesi ayrı bir donanımı da ifade eder. Kaloma halatı, deniz dibindeki beton bloğa bağlı bir halattır. Halatın ucu iskeleye ince bir halatla bağlanır. Tekne kıçtan iskeleye yanaşınca bu ince halat çekilir. Kaloma halatı başa alınır ve gerilerek tekne sabitlenir. İngilizcede bu sisteme "lazy line" denir. Sık Sorulan Sorular Kaloma neden derinliğe makara yüksekliği eklenerek hesaplanır? Hat, çapa makarasından başlar. Makara su yüzeyinin üzerindedir. Bu yükseklik eklenmezse gerçek oran hesaplanandan düşük kalır. Kalabalık koyda kaloma nasıl ayarlanır? Çevredeki teknelerin hat uzunluğuna yakın kaloma verilir. Gerekirse ikinci çapa veya kıç halatıyla salınım sınırlanır. Kaloma halatı pervaneye dolanır mı? Yanaşma sırasında gevşek kalan kaloma halatı pervaneye dolanabilir. Halat, motor rölantideyken ve gergin tutularak alınır. İlgili Terimler Demirleme, Demirleme Derinliği, Salınım Alanı, Çapa Zinciri, Zincir Sayacı, Bağlama Tonozu.

Tüm terimlere dön