Denizcilik sözlüğü

Alternatif Akım

Tanım

Alternatif akım, yönü ve şiddeti belirli bir frekansla periyodik olarak değişen elektrik akımıdır. Kısaltması AC'dir (Alternating Current).

Alternatif Akım Nedir?

Alternatif akımda elektronlar bir yönde, sonra ters yönde hareket eder. Gerilim, sinüs dalgası biçiminde artıp azalır. Saniyedeki tam dalga sayısına frekans denir. Frekansın birimi hertzdir (Hz). Şebeke elektriği alternatif akımdır.

Şebeke Değerleri

Bölge	Gerilim	Frekans
Türkiye ve Avrupa	230 V	50 Hz
ABD ve Kanada	120 V	60 Hz
Japonya	100 V	50 Hz veya 60 Hz

Türkiye'de tekne tesisatlarında yaygın olarak "220 volt" ifadesi kullanılır. Güncel nominal şebeke gerilimi 230 V'tur.

Teknede AC Kaynakları

Kaynak	Açıklama
Kıyı elektriği	Marinadaki şebeke bağlantısı
Jeneratör	Teknede yakıtla AC üretir
İnverter	Aküden AC üretir

Teknede AC Tüketicileri

Klima
Elektrikli ocak ve fırın
Su ısıtıcısı
Çamaşır makinesi
Akü şarj cihazı
Prizler

AC Güvenliği

Alternatif akım, tekne gibi ıslak ortamlarda elektrik çarpması riski taşır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır:

Kaçak akım rölesi: Kaçak akımda devreyi keser.
Topraklama: Cihaz gövdelerini koruma iletkenine bağlar.
Galvanik izolatör: Kıyı toprağından gelen galvanik akımları engeller.
İzolasyon trafosu: Tekneyi kıyı elektriğinden elektriksel olarak ayırır.

ISO 13297 standardı, küçük teknelerde AC tesisat şartlarını belirler.

AC ve DC Karşılaştırması

Özellik	AC	DC
Yön	Periyodik değişir	Sabittir
Teknedeki kaynak	Kıyı elektriği, jeneratör, inverter	Aküler
Tipik gerilim	230 V	12 V veya 24 V
Depolama	Doğrudan depolanamaz	Akülerde depolanır

Sık Sorulan Sorular

Farklı ülkenin kıyı elektriği tekneye zarar verir mi?

Gerilim ve frekans farkı bazı cihazlara zarar verebilir. Farklı bölgelerde uygun dönüştürücü veya izolasyon trafosu kullanılır.

Teknede neden kaçak akım rölesi gerekir?

Islak ortamda kaçak akım, elektrik çarpmasına yol açabilir. Röle devreyi milisaniyeler içinde keser.

AC akım akülerde depolanabilir mi?

Hayır. Önce redresör veya şarj cihazıyla DC'ye çevrilmesi gerekir.

Frekans farkı cihazları nasıl etkiler?

Motorlu cihazlar ve bazı saatler frekansa göre çalışır. 60 Hz için tasarlanmış bir cihaz 50 Hz'de daha yavaş dönebilir veya ısınabilir.

İlgili Terimler

Doğru Akım, Kıyı Elektriği, İnverter, 220 Volt Tekne Sistemi, Redresör, Elektrik Panosu.

İlgili terimler

220 Volt Tekne Sistemi

220 volt tekne sistemi , teknede şebeke gerilimindeki alternatif akımı dağıtan elektrik tesisatıdır. Türkiye ve Avrupa'da güncel nominal şebeke gerilimi 230 V'tur. Günlük dilde bu sistem "220 volt" olarak anılır. 220 Volt Tekne Sistemi Nedir? Bu sistem, yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. Klima, elektrikli ocak, su ısıtıcısı ve prizler bu sisteme bağlıdır. Enerji kıyı elektriğinden, jeneratörden veya inverterden gelir. Sistem, teknenin doğru akım sisteminden ayrı bir dağıtım panosuyla yönetilir. Enerji Kaynakları Kaynak Özellik Kıyı elektriği Marinada şebeke bağlantısı Jeneratör Teknede yakıtla üretim İnverter Aküden üretim, sınırlı güç Kaynaklar aynı anda aynı hatta bağlanmaz. Aktarma anahtarı veya kaynak seçici şalter kullanılır. Sistemin Bileşenleri Kıyı elektrik prizi ve kablosu Ana devre kesici Kaçak akım rölesi AC dağıtım panosu Kaynak seçici şalter Galvanik izolatör veya izolasyon trafosu Prizler ve sabit tüketiciler Güvenlik Önlemleri Önlem Görevi Kaçak akım rölesi Kaçak akımda devreyi keser Koruma iletkeni (toprak) Cihaz gövdelerini güvenli potansiyelde tutar Çift kutuplu ana kesici Faz ve nötrü birlikte keser Polarite göstergesi Kıyı bağlantısının ters olduğunu gösterir Galvanik izolatör Galvanik korozyon akımlarını engeller İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 13297 Küçük teknelerde AC elektrik tesisatı IEC 60309 Endüstriyel prizler ve fişler IEC 60364-7-709 Marina ve benzeri yerlerde elektrik tesisatı Tesisat Kuralları AC ve DC kablolarını ayrı yollardan döşeyin. Islak bölgelerde IP korumalı prizler kullanın. Her devreye uygun devre kesici takın. AC tesisatı yetkili ve deneyimli kişilere yaptırın. Bağlantıları düzenli olarak kontrol edin. Sık Sorulan Sorular 220 V ve 230 V farklı sistemler midir? Hayır. Avrupa şebeke gerilimi 230 V'a standartlaştırılmıştır. Cihazlar bu aralıkta çalışacak şekilde tasarlanır. Ters polarite ne demektir? Kıyı prizinde faz ve nötrün yer değiştirmesidir. Tekne panosundaki gösterge bu durumu uyarır. Ev tipi priz teknede kullanılabilir mi? Nemli bölgelerde kapaklı ve IP korumalı prizler kullanılmalıdır. İlgili Terimler Alternatif Akım, Kıyı Elektriği, Kıyı Elektrik Kablosu, Marin Priz, İnverter, Elektrik Panosu.

Doğru Akım

Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

Elektrik Panosu

Elektrik panosu , teknedeki elektrik enerjisini koruma elemanları üzerinden devrelere dağıtan kontrol panelidir. Pano, her devrenin açılıp kapatılmasını ve korunmasını sağlar. Elektrik Panosu Nedir? Elektrik panosu, akü ve kıyı elektriği gibi kaynaklardan gelen enerjiyi alır. Enerji, panodaki sigortalar veya devre kesiciler üzerinden tüketicilere dağıtılır. Kullanıcı, fenerler, pompalar ve cihazları panodan kontrol eder. Pano ayrıca gerilim ve akım göstergelerini içerebilir. Pano Türleri Tür Görevi DC panosu 12 V veya 24 V tüketicileri dağıtır AC panosu 230 V tüketicileri dağıtır Birleşik pano AC ve DC bölümlerini aynı gövdede ayrı tutar Dijital anahtarlama sistemi Devreleri ekran veya tuşlarla yönetir Panonun Bölümleri Bölüm Görevi Ana kesici Panoya gelen enerjiyi açıp kapatır Devre kesiciler veya sigortalar Her devreyi korur Anahtarlar Devreleri açar ve kapatır Göstergeler Gerilim, akım ve tank seviyelerini gösterir Etiketler Her devrenin adını gösterir Bara Ortak bağlantı noktası sağlar DC Panoda Tipik Devreler Seyir fenerleri Demir feneri İç aydınlatma Tatlı su pompası Sintine pompası Seyir elektroniği VHF telsiz Buzdolabı AC Panoda Tipik Elemanlar Kıyı elektriği ana kesicisi Kaçak akım rölesi Kaynak seçici şalter Polarite göstergesi Priz, klima ve su ısıtıcısı devreleri Etiketleme Her devre panoda açık bir adla etiketlenir. Kablolar da pano arkasında aynı adla işaretlenir. Bu düzen, arıza tespitini hızlandırır. Tesisat şeması teknede saklanır. Montaj Kuralları Panoyu kuru ve kolay erişilebilir bir yere yerleştirin. Arka tarafında bakım için boşluk bırakın. AC ve DC bölümlerini fiziksel olarak ayırın. AC bölümünün arkasını dokunmaya karşı kapatın. Kabloları düzenli ve sabitlenmiş olarak döşeyin. Sık Sorulan Sorular Panoda bir devre sürekli atıyorsa ne yapılır? Devre kesici tekrar tekrar kurulmamalıdır. Kısa devre veya aşırı yük kontrol edilir. Dijital anahtarlama sistemi nedir? Devreleri röleler aracılığıyla yöneten elektronik sistemdir. Kullanıcı ekran veya telefon uygulamasıyla devreleri açıp kapatır. Panoya yeni devre eklenebilir mi? Boş yuva varsa eklenebilir. Yeni devrenin kablo kesiti ve koruma değeri hesaplanır. İlgili Terimler Sigorta Paneli, Devre Kesici, Marin Sigorta, Bara, Voltmetre, Tekne Elektrik Sistemi.

Kıyı Elektriği

Kıyı elektriği , marina veya iskeledeki elektrik dağıtım noktasından tekneye sağlanan şebeke elektriğidir. İngilizcede bu bağlantıya "shore power" denir. Kıyı Elektriği Nedir? Marinalarda iskele boyunca elektrik dağıtım dolapları bulunur. Bu dolaplara "elektrik pedestalı" da denir. Tekne, özel bir kabloyla dolaptaki prize bağlanır. Kıyı elektriği tekne panosuna ulaşır. Böylece aküler şarj olur ve AC cihazlar çalışır. Marina Bağlantı Değerleri Akım Yaygın Kullanım 16 A Küçük ve orta boy tekneler 32 A Büyük yatlar 63 A ve üzeri Süperyatlar, genellikle üç fazlı Marinalarda genellikle IEC 60309 standardına uygun endüstriyel prizler kullanılır. 230 V tek fazlı prizlerin rengi mavidir. Bağlantı Sırası Bağlanırken: Tekne panosundaki kıyı elektriği ana kesicisini kapatın. Kabloyu önce tekne prizine takın. Kabloyu sonra marina prizine takın. Marina prizinin kesicisini açın. Tekne panosundaki kesiciyi açın. Polarite göstergesini kontrol edin. Ayrılırken: Sıra tersine uygulanır. Bu sıra, enerjili kablo ucunun suya düşme riskini azaltır. Galvanik Korozyon Riski Kıyı elektriği bağlantısında koruma iletkeni, tekneyi marina topraklamasına bağlar. Bu bağlantı, komşu teknelerle tekne arasında galvanik bir devre oluşturabilir. Sonuçta anotlar hızlı aşınır. Koruma için iki yöntem kullanılır: Galvanik izolatör: Düşük gerilimli galvanik akımları engeller. İzolasyon trafosu: Tekneyi kıyıdan elektriksel olarak tamamen ayırır. Güvenlik Kuralları Hasarlı kablo kullanılmaz. Kablo suya sarkıtılmaz. Ek kablo ve ev tipi uzatma kullanılmaz. Marina kesicisi atıyorsa tüketim azaltılır. Kıyı elektriği bağlıyken marina çevresinde yüzülmez. Marinalarda kaçak akım, sudaki kişilerde elektrik çarpmasına yol açabilir. Sık Sorulan Sorular Kıyı elektriği akım sınırı aşılırsa ne olur? Marina dolabındaki kesici atar. İnverter şarj cihazlarının güç destek işlevi bu durumu önlemeye yardım eder. Kıyı elektriği ücretli midir? Marinaya göre değişir. Bazı marinalar elektriği sayaçla ücretlendirir. Yabancı marinada farklı priz bulunursa ne yapılır? Uygun adaptör kullanılır. Adaptörün koruma iletkenini sürdürmesi gerekir. İlgili Terimler Kıyı Elektrik Kablosu, Marin Priz, 220 Volt Tekne Sistemi, Galvanik Korozyon, Akü Şarj Cihazı, İnverter Şarj Cihazı.

Tüm terimlere dön