Denizcilik sözlüğü

Ozmoz

Tanım

Ozmoz, suyun yarı geçirgen bir zardan, çözünmüş madde derişimi düşük taraftan derişimi yüksek tarafa doğru geçmesidir. Ozmoz, fizikokimyanın temel kavramlarından biridir.

Ozmoz Nedir?

Yarı geçirgen zar, su moleküllerini geçirir ancak çözünmüş maddeleri tutar. Zarın iki tarafında farklı derişimde çözeltiler varsa su, derişimi eşitlemeye çalışır. Bu nedenle su, seyreltik taraftan derişik tarafa akar. Akış, iki taraf arasında bir basınç farkı oluşturur.

Temel Kavramlar

Kavram	Tanım
Yarı geçirgen zar	Yalnızca bazı molekülleri geçiren tabaka
Çözücü	Çözünen maddeyi taşıyan sıvı, genellikle su
Çözünen madde	Tuz, şeker gibi çözünmüş maddeler
Ozmotik basınç	Ozmotik akışı durdurmak için gereken basınç

Ozmotik Basınç

Ozmotik basınç, çözeltideki çözünmüş madde derişimiyle artar. Seyreltik çözeltiler için van 't Hoff denklemi kullanılır:

π = i · M · R · T

Simge	Anlamı
π	Ozmotik basınç
i	van 't Hoff faktörü
M	Molar derişim
R	Gaz sabiti
T	Mutlak sıcaklık (kelvin)

Deniz suyunun ozmotik basıncı yaklaşık 25–28 bar düzeyindedir.

Ters Ozmoz

Ters ozmozda derişik tarafa, ozmotik basıncın üzerinde basınç uygulanır. Bu durumda su, derişik taraftan seyreltik tarafa geçer. Teknelerde kullanılan su yapıcılar bu ilkeyle çalışır.

Doğadaki Örnekler

Bitki kökleri topraktaki suyu ozmozla alır.
Hücre zarları su dengesini ozmozla sağlar.
Tuzlu suya konan sebzeler su kaybeder.

Fiberglas Teknelerde Ozmoz

Tekne sahipleri arasında "ozmoz" terimi, fiberglas gövdede su altında oluşan kabarcıkları ifade eder. Bu olayda jelkot, yarı geçirgen zar gibi davranır. Laminat içindeki çözünebilir maddeler derişik bir sıvı oluşturur. Su, jelkottan bu sıvıya doğru geçer ve kabarcık oluşur.

Sık Sorulan Sorular

Ozmoz ile difüzyon arasındaki fark nedir?

Difüzyon, maddelerin genel yayılmasıdır. Ozmoz, suyun yarı geçirgen zardan geçişidir.

Ozmotik basınç sıcaklıkla değişir mi?

Evet. Denklemde mutlak sıcaklık doğrudan yer alır.

Ozmoz yalnızca suyla mı gerçekleşir?

Ozmoz, herhangi bir çözücüyle gerçekleşebilir. En yaygın örnek sudur.

Ozmoz nerede kullanılır?

Su arıtmada, gıda işlemede ve tıpta kullanılır.

İlgili Terimler

Tekne Ozmozu, Watermaker, Su Yapıcı, Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme, Jelkot, Fiberglas.

İlgili terimler

Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme

Deniz suyunu tatlı suya çevirme , deniz suyundaki tuzun ve çözünmüş maddelerin ayrılarak kullanılabilir su elde edilmesidir. Bu işleme "tuzdan arındırma" veya "desalinasyon" denir. Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme Nedir? Deniz suyu, ortalama olarak litre başına yaklaşık 35 gram çözünmüş tuz içerir. Bu oran, insan tüketimi için çok yüksektir. Tuzdan arındırma, suyu içme, yıkama ve teknik kullanıma uygun hale getirir. Teknelerde, gemilerde ve kıyı tesislerinde farklı yöntemler kullanılır. Yöntemler Yöntem Çalışma İlkesi Kullanım Ters ozmoz Basınçla yarı geçirgen membrandan geçirme Tekneler, kıyı tesisleri Damıtma Suyu buharlaştırıp yoğuşturma Gemiler, büyük tesisler Elektrodiyaliz Elektrik alanında iyonları ayırma Düşük tuzlu sular Güneş enerjili damıtıcı Güneş ısısıyla buharlaştırma Acil durum kitleri Teknede Ters Ozmoz Teknelerde en yaygın yöntem ters ozmozdur. Cihaz, "watermaker" veya "su yapıcı" olarak adlandırılır. Ters ozmoz, damıtmaya göre daha az enerji tüketir. Cihazlar kompakt yapıdadır ve akü veya jeneratörle çalışır. Gemilerde Damıtma Büyük gemilerde ana motorun atık ısısı kullanılarak damıtma yapılır. Bu cihazlara "tatlı su jeneratörü" denir. Su, düşük basınçta daha düşük sıcaklıkta kaynar. Bu sayede atık ısı yeterli olur. Acil Durum Yöntemleri Yöntem Açıklama Manuel ters ozmoz pompası Elle pompalanan küçük cihaz Güneş damıtıcısı Can salı ekipmanında bulunabilir SOLAS kapsamındaki can salı donanımı, içme suyunu tanımlar. Manuel su yapıcılar, bazı salların donanımında yer alabilir. Su Kalitesi Tuzdan arındırılmış su, mineral açısından düşük olabilir. Bazı sistemlerde suya mineral ekleyen filtreler kullanılır. İçme suyu güvenliği için tank hijyeni ve dezenfeksiyon da önemlidir. Konsantre Atığı Ters ozmozda tuzlu bir konsantre oluşur. Teknelerde bu konsantre denize geri verilir. Büyük kıyı tesislerinde konsantrenin çevresel etkisi ayrıca değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Deniz suyu kaynatılarak tatlı suya çevrilebilir mi? Kaynatma tuzu ayırmaz. Buharın toplanıp yoğuşturulması gerekir. Teknede en verimli yöntem hangisidir? Teknelerde ters ozmoz yaygın olarak kullanılır. Tuzdan arındırılmış su doğrudan içilebilir mi? Su kalitesi, cihaz ve tank hijyenine bağlıdır. İlgili Terimler Watermaker, Su Yapıcı, Su Tankı, Su Filtresi, Can Salı, Tekne Elektrik Sistemi.

Fiberglas

Fiberglas , cam elyafın polyester, vinilester veya epoksi reçine ile birleştirilmesiyle elde edilen kompozit malzemedir. Teknik adı "cam elyaf takviyeli plastik" (CTP) veya İngilizcede GRP (Glass Reinforced Plastic) olarak geçer. Fiberglas Nedir? Cam elyaf, eritilmiş camın ince liflere çekilmesiyle üretilir. Lifler çekme kuvvetine dayanır. Reçine, lifleri bir arada tutar ve yükü lifler arasında dağıtır. İki malzeme birlikte hafif, dayanıklı ve korozyona uğramayan bir yapı oluşturur. Günümüzde gezi teknelerinin büyük bölümü fiberglastan üretilir. Cam Elyaf Türleri Tür Özellik Keçe (CSM) Rastgele yönlü kısa lifler, kolay şekil alır Dokuma (woven roving) Kalın lifler dokunmuş, yüksek dayanım Çok eksenli kumaş Farklı yönlerde dikilmiş lifler Tek yönlü kumaş Lifler tek yönde, belirli yük yolları için Yüzey tülü İnce, yüzey kalitesi için Üretim Yöntemleri Yöntem Açıklama El yatırması Elyaf kalıba serilir ve reçine rulo ile emdirilir Püskürtme Kesilmiş elyaf ve reçine birlikte püskürtülür Vakum infüzyon Reçine, vakumla kuru elyafın içine çekilir RTM Kapalı kalıba basınçla reçine enjekte edilir Vakum infüzyon, reçine oranını azaltır ve daha hafif laminat üretir. Sandviç Yapı Sandviç yapıda iki fiberglas katmanı arasına hafif bir çekirdek yerleştirilir. Bu yapı, ağırlığı artırmadan sertliği yükseltir. Çekirdek Malzemesi Özellik PVC köpük Su emişi düşük, yaygın Balsa Yüksek basma dayanımı, ıslanırsa çürüyebilir PET köpük Geri dönüştürülebilir Petek yapı Çok hafif Laminat Katmanları Jelkot (dış yüzey) Yüzey tülü veya bariyer katmanı Yapısal elyaf katmanları Çekirdek (sandviç yapıda) İç yapısal katmanlar Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Korozyona uğramaz Ozmoz riski Kalıpla seri üretim UV ile jelkot yıpranması Onarımı mümkündür Çekirdeğe su girebilir Sık Sorulan Sorular Fiberglas tekne ne kadar dayanır? Ömür, üretim kalitesine ve bakıma bağlıdır. Fiberglas onarımı zor mudur? Küçük onarımlar uygun malzemeyle yapılabilir. Yapısal onarımlar uzmanlık gerektirir. Balsa çekirdeğe su girerse ne olur? Balsa çürüyebilir ve laminattan ayrılabilir. Islak bölge açılarak onarılır. Fiberglas gövde kaplama gerektirir mi? Su hattı altı antifouling ile korunur. İlgili Terimler Jelkot, Polyester Reçine, Epoksi Reçine, Ozmoz, Jelkot Tamiri, Tekne Bakımı.

Jelkot

Jelkot , fiberglas teknenin dış yüzeyini oluşturan, pigmentli ve kıvamlaştırılmış reçine katmanıdır. Jelkot, teknenin rengini ve parlaklığını sağlar ve alttaki laminatı korur. Jelkot Nedir? Jelkot, kalıplama sırasında kalıba ilk uygulanan katmandır. Jelkot kısmen sertleştikten sonra arkasına cam elyaf ve reçine yatırılır. Tekne kalıptan çıkarıldığında jelkot dış yüzeyde yer alır. Jelkot genellikle polyester veya vinilester esaslıdır. Jelkotun Görevleri Görev Açıklama Görünüm Renk ve parlaklık sağlar UV koruması Laminatı güneş ışığından korur Su direnci Laminatın suyla temasını sınırlar Aşınma direnci Yüzeyi sürtünmeye karşı korur Jelkot Türleri Tür Kullanım İzoftalik jelkot Genel kullanım İzoftalik NPG jelkot Daha yüksek su ve UV direnci Vinilester jelkot Su hattı altı, ozmoz direnci Zımparalanabilir jelkot Onarım ve boyama öncesi Parafinli jelkot (flowcoat) Hava ile temasta yüzeyde sertleşir Kalınlık Jelkot katmanı ince bir tabakadır. Üretimde belirli bir film kalınlığı hedeflenir. Fazla ince jelkot, laminat desenini gösterir ve koruma sağlamaz. Fazla kalın jelkot, darbe ve esnemede çatlamaya eğilimlidir. Jelkot Sorunları Sorun Neden Oksitlenme UV ışını, matlaşma ve tozlanma Örümcek ağı çatlaklar Darbe veya esneme Kabarcıklar Ozmoz Sararma UV ve yaşlanma Çizik ve oyuk Mekanik hasar Oksitlenme Güneş ışığı, jelkotun yüzeyindeki reçineyi parçalar. Yüzey matlaşır ve dokunulduğunda renkli toz bırakır. Hafif oksitlenme pasta ve cila ile giderilir. Ağır oksitlenmede ince zımpara gerekebilir. Bakım Yüzeyi tatlı suyla düzenli yıkayın. Tekne şampuanı kullanın. Düzenli aralıklarla cila uygulayın. Çatlakları erken onarın. Onarılmayan çatlaklardan laminata su girebilir. Sık Sorulan Sorular Jelkot boyanabilir mi? Evet. Ağır yıpranmış jelkot, uygun hazırlıkla poliüretan boya ile boyanabilir. Jelkot rengi neden solar? Pigment ve reçine UV ışınında bozulur. Jelkot ile boya arasındaki fark nedir? Jelkot, üretimde kalıba uygulanır ve laminatla bütünleşir. Boya, sonradan yüzeye sürülür. Jelkot kalınlığı nasıl ölçülür? Üretimde ıslak film tarağı kullanılır. Mevcut teknede ultrasonik ölçüm cihazları kullanılabilir. Jelkot çatlakları neden yayılır? Altındaki laminat esnedikçe çatlak ilerler. Esneme nedeni giderilir. İlgili Terimler Jelkot Tamiri, Fiberglas, Polyester Reçine, Tekne Cilası, Ozmoz, Tekne Boyası.

Su Yapıcı

Su yapıcı , deniz suyunu tatlı suya çeviren tekne cihazıdır. Su yapıcı, İngilizce "watermaker" teriminin Türkçe karşılığıdır. Su Yapıcı Nedir? Su yapıcı, deniz suyundaki tuzu ve çözünmüş maddeleri ayırır. Teknelerde kullanılan su yapıcılar ters ozmoz yöntemiyle çalışır. Yüksek basınçlı bir pompa, deniz suyunu yarı geçirgen bir membrandan geçirir. Membran, su moleküllerini geçirir ve tuzu tutar. Elde edilen tatlı su, tanka gönderilir. Bileşenler Bileşen Görevi Deniz suyu vanası ve süzgeci Ham suyu alır Besleme pompası Suyu ön filtrelere gönderir Ön filtreler Tortu ve partikülleri tutar Yüksek basınç pompası Suyu membrana basar Membran Tuzu ayırır Ürün suyu çıkışı Tatlı suyu tanka gönderir Konsantre çıkışı Tuzlu suyu denize atar Kontrol paneli Basınç ve kaliteyi izler Güç Kaynakları Tür Enerji Kaynağı DC su yapıcı 12 V veya 24 V akü sistemi AC su yapıcı Jeneratör veya invertör Motor tahrikli su yapıcı Ana motordan kayış ile DC modeller düşük kapasitelidir ve yelkenlilerde yaygındır. AC modeller yüksek kapasitelidir ve büyük yatlarda kullanılır. Kapasite Seçimi Kapasite, saatte üretilen litre ile ifade edilir. Seçimde şu ölçütler dikkate alınır: Teknedeki kişi sayısı Günlük su tüketimi Kullanılabilir enerji miktarı Cihazın günlük çalışma süresi Kullanım Kuralları Su yapıcıyı yalnızca temiz deniz suyunda çalıştırın. Liman ve marina içinde çalıştırmayın. Yağ veya yakıt kirliliği olan suda kullanmayın. İlk üretilen suyu tuzluluk ölçümü tamamlanana kadar tanka göndermeyin. Yağ ve yakıt, membrana kalıcı zarar verebilir. Bakım İşlem Açıklama Tatlı su yıkaması Kullanım sonrası membrandaki tuzlu suyu atar Ön filtre değişimi Filtreler tıkandıkça yapılır Koruma (pickling) Uzun süre kullanılmayacaksa koruyucu kimyasal uygulanır Membran değişimi Verim düştüğünde yapılır Sık Sorulan Sorular Su yapıcı ile watermaker aynı cihaz mıdır? Evet. İki terim aynı cihazı ifade eder. Su yapıcı ne kadar enerji tüketir? Tüketim modele bağlıdır. Teknik değerler üretici belgesinde verilir. İlgili Terimler Watermaker, Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme, Su Tankı, Deniz Suyu Filtresi, Su Filtresi, Tekne Elektrik Sistemi.

Tüm terimlere dön