Denizcilik sözlüğü

Manyetik Pusula

Tanım

Manyetik pusula, Dünya'nın manyetik alanına yönelen mıknatıslı bir kart veya iğne ile yön gösteren pusuladır. Manyetik pusula elektrik gerektirmez.

Manyetik Pusula Nedir?

Manyetik pusulanın kartına mıknatıslar bağlıdır. Mıknatıslar Dünya'nın manyetik alanına göre hizalanır. Kart, manyetik kuzeyi gösterecek şekilde döner. Tekne döndükçe kart sabit kalır ve pusula gövdesi kartın etrafında döner. Gövdedeki çizgi (lubber line), teknenin baş yönünü gösterir.

Manyetik Pusulanın Bölümleri

Bölüm	Görevi
Pusula kartı	Derece işaretlerini taşır, mıknatıslara bağlıdır
Mıknatıslar	Manyetik alana yönelir
Sıvı	Kartın salınımını sönümler
Kardan askısı	Teknenin yatmasında kartı yatay tutar
Baş çizgisi	Teknenin baş yönünü gösterir
Kubbe	Kartı ve sıvıyı korur, büyüteç etkisi yapar
Düzeltme mıknatısları	Deviasyonu azaltır
Aydınlatma	Gece okunurluğu sağlar

Pusula Sıvısı

Pusula gövdesi sıvıyla doldurulur. Sıvı, kartın dalgada sallanmasını yavaşlatır. Sıvı genellikle donmayan bir yağ veya alkol karışımıdır. Sıvıda hava kabarcığı oluşması, sızıntıyı gösterir.

Montaj Türleri

Tür	Konum
Gömme pusula	Konsol veya bölmeye gömülü
Braket pusulası	Bir braket üzerinde
Dümen dolabı pusulası	Dümen dolabının önündeki dikme üzerinde
Bölme pusulası	Dikey bölmeye monte

Montaj Kuralları

Pusulayı baş çizgisi teknenin merkez hattına paralel olacak şekilde yerleştirin.
Hoparlör, motor, akü ve kablolardan uzak tutun.
Pusula aydınlatma kablolarını bükülü çift olarak döşeyin.
Dümenciden kolay okunacak bir konum seçin.

Bükülü çift kablo, akımın oluşturduğu manyetik alanı azaltır.

Deviasyon Düzeltmesi

Teknedeki metaller ve elektrik devreleri pusulayı saptırır. Pusula düzeltme işlemi şu adımlarla yapılır:

Tekne farklı baş açılarında döndürülür.
Pusula değeri bilinen yönlerle karşılaştırılır.
Düzeltme mıknatısları ayarlanır.
Kalan sapmalar deviasyon tablosuna yazılır.

İlgili Standart

ISO 25862, küçük teknelerde kullanılan manyetik pusulaların, baş çizgilerinin ve azimut aygıtlarının şartlarını belirler.

Sık Sorulan Sorular

Pusula kartı neden yavaş döner?

Sıvı, kartın hareketini sönümler. Bu özellik, dalgada okunmayı kolaylaştırır.

Pusulada kabarcık oluşursa ne yapılır?

Sıvı eksilmiştir. Üretici talimatına göre doldurulur veya servis ettirilir.

Pusula hangi enlemlerde kullanılır?

Kart, belirli bir manyetik bölge için dengelenir. Farklı bölgeler için farklı denge ayarlı pusulalar üretilir.

İlgili Terimler

Pusula, Elektronik Pusula, Deniz Navigasyonu, Seyir Haritası, Kaptan Köşkü, Otopilot.

İlgili terimler

Deniz Navigasyonu

Deniz navigasyonu , bir deniz aracının konumunu belirleme, rotasını planlama ve bu rotayı güvenle izleme bilim ve uygulamasıdır. Türkçede deniz navigasyonuna "seyir" de denir. Deniz Navigasyonu Nedir? Navigasyon, üç temel soruya yanıt verir: Neredeyim? Nereye gidiyorum? Oraya nasıl güvenle ulaşırım? Navigatör bu sorular için haritalar, cihazlar ve hesaplamalar kullanır. Navigasyon, deniz güvenliğinin temel unsurudur. Navigasyon Yöntemleri Yöntem Açıklama Kıyı seyri Kıyıdaki işaretler ve fenerlerle konum belirleme Parakete hesabı Rota, hız ve süreden konum tahmini Astronomik seyir Güneş ve yıldızların yüksekliğinden konum belirleme Elektronik seyir GPS, radar ve elektronik haritalarla konum belirleme Parakete Hesabı Parakete hesabında son bilinen konumdan başlanır. Teknenin rotası, hızı ve geçen süre kullanılır. Örnek: Tekne 090° rotada 6 knotla 2 saat seyrederse son konumdan 12 deniz mili doğuya gider. Akıntı ve rüzgâr etkisi ayrıca hesaba katılır. İngilizcede bu yönteme "dead reckoning" denir. Temel Navigasyon Araçları Araç Görevi Deniz haritası Derinlik, tehlike ve işaretleri gösterir Pusula Yönü gösterir GPS Uydu ile konum verir Chartplotter Konumu elektronik harita üzerinde gösterir Radar Kıyıyı ve diğer tekneleri algılar Derinlik ölçer Su derinliğini ölçer Hız göstergesi Teknenin sudaki hızını ölçer Seyir defteri Rota, konum ve olayları kaydeder Navigasyon Birimleri Birim Tanım Deniz mili 1.852 metre Knot Saatte bir deniz mili Derece Yön ve enlem-boylam birimi Bir deniz mili, yaklaşık bir enlem dakikasına karşılık gelir. Rota Planlama Başlangıç ve varış noktalarını belirleyin. Haritada tehlikeleri ve derinlikleri inceleyin. Ara noktaları (waypoint) belirleyin. Hava tahminini ve akıntıları değerlendirin. Alternatif limanları belirleyin. Rotayı elektronik ve kâğıt haritada kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Elektronik navigasyon varken kâğıt harita gerekir mi? Elektronik sistemler arızalanabilir veya enerji kesilebilir. Kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. Seyir ile navigasyon aynı şey midir? Türkçede "seyir" kelimesi navigasyon anlamında da kullanılır. Navigasyon eğitimi nereden alınır? Amatör denizci eğitimleri ve yelken okulları temel navigasyon dersleri verir. İlgili Terimler Tekne Navigasyonu, GPS, Deniz Haritası, Chartplotter, Pusula, Radar.

Elektronik Pusula

Elektronik pusula , teknenin baş yönünü elektronik sensörlerle ölçen ve bu bilgiyi dijital olarak ileten pusuladır. Elektronik pusula; otopilot, radar ve chartplotter gibi cihazlara yön verisi sağlar. Elektronik Pusula Nedir? Elektronik pusula, Dünya'nın manyetik alanını algılayan sensörler kullanır. Sensör verileri işlemci tarafından baş açısına çevrilir. Birçok modelde ivmeölçer ve dönüş hızı sensörü de bulunur. Bu sensörler, teknenin yalpa ve baş-kıç hareketini telafi eder. Elektronik Pusula Türleri Tür Çalışma İlkesi Fluxgate pusula Manyetik çekirdekli bobinlerle manyetik alanı ölçer Katı hâl manyetometreli pusula Elektronik manyetik sensörlerle ölçer GPS pusulası İki veya daha fazla GPS anteni arasındaki konum farkından yön hesaplar Cayro destekli pusula Manyetik veriyi dönüş hızı sensörüyle birleştirir Elektronik Pusulanın Verileri Veri Açıklama Baş açısı Teknenin başının yönü Dönüş hızı (ROT) Teknenin dakikadaki dönüş derecesi Yalpa ve baş-kıç açısı Teknenin eğimleri ROT, İngilizce "Rate of Turn" ifadesinin kısaltmasıdır. Kullanım Alanları Otopilot: Tekneyi belirlenen baş açısında tutar. Radar bindirme: Radar görüntüsünü haritaya doğru hizalar. MARPA: Hedeflerin rota ve hızını hesaplar. Gerçek rüzgâr hesabı: Rüzgâr yönünü coğrafi yöne çevirir. AIS: Baş açısını diğer teknelere iletir. Kalibrasyon Elektronik pusula, teknedeki manyetik etkilere göre kalibre edilir. Kalibrasyon genellikle şu adımlarla yapılır: Sakin suda tekneyi yavaşça tam daire çizerek döndürün. Cihaz, farklı yönlerdeki manyetik sapmaları kaydeder. Kalibrasyon tamamlanınca bilinen bir yönle karşılaştırın. Gerekirse hizalama ofsetini girin. Montaj Kuralları Sensörü manyetik etkilerden uzak bir yere yerleştirin. Motor, akü, hoparlör ve büyük metal kütlelerden kaçının. Sensörü teknenin merkezine ve su hattına yakın yerleştirin. Sensörün yönünü teknenin baş-kıç hattına hizalayın. Teknenin merkezine yakın konum, yalpa ve baş-kıç hareketlerinin etkisini azaltır. Manyetik Pusulayla Karşılaştırma Özellik Elektronik Pusula Manyetik Pusula Enerji ihtiyacı Vardır Yoktur Veri paylaşımı Diğer cihazlara iletir İletmez Hareket telafisi Sensörlerle yapılır Sıvıyla sönümlenir Yedek seyir Elektriğe bağlıdır Bağımsızdır Sık Sorulan Sorular Elektronik pusula manyetik pusulanın yerini tutar mı? Elektrik arızasına karşı manyetik pusula yedek olarak bulundurulur. Kalibrasyon ne zaman yenilenir? Teknede büyük metal veya elektrik değişikliği yapıldığında yenilenir. GPS pusulası manyetik etkiden etkilenir mi? Hayır. GPS pusulası yönü uydu konumlarından hesaplar. İlgili Terimler Pusula, Manyetik Pusula, Otopilot, Radar, NMEA 2000, Deniz Elektroniği.

Kaptan Köşkü

Kaptan köşkü , teknenin dümen ve seyir cihazlarının bulunduğu kapalı veya yarı kapalı bölümdür. Kaptan, tekneyi buradan yönetir. Kaptan Köşkü Nedir? Kaptan köşkü, teknenin seyir merkezidir. Dümen, motor kumandaları ve elektronik cihazlar burada toplanır. İngilizcede bu bölüme "wheelhouse" veya "pilothouse" denir. Büyük gemilerde aynı işlevi "köprüüstü" görür. Kaptan Köşkünde Bulunan Cihazlar Cihaz Görevi Dümen dolabı Teknenin yönünü kontrol eder Motor kumanda kolları Gaz ve vites kontrolünü sağlar Chartplotter Elektronik deniz haritasını ve konumu gösterir Radar Diğer tekneleri ve kıyıyı algılar VHF telsiz Diğer teknelerle ve kıyıyla iletişim sağlar Otopilot Tekneyi belirlenen rotada tutar Pusula Teknenin yönünü gösterir Motor göstergeleri Devir, sıcaklık ve yağ basıncını gösterir Kaptan Köşkü Türleri Kapalı kaptan köşkü: Dört tarafı camla çevrilidir. Trawler ve explorer yatlarda yaygındır. Hardtop: Üstü kapalı, yanları açık veya kısmen kapalıdır. Flybridge: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir açık dümen istasyonudur. Görüş Alanı Kaptan, dümenden çevreyi engelsiz görebilmelidir. ISO 11591 standardı, küçük teknelerde dümen başından görüş alanı şartlarını belirler. Kör noktalar, çatışma riskini artırır. Gece Seyri Gece seyrinde kaptan köşkündeki ışıklar kısılır. Parlak ekranlar ve ışıklar göz uyumunu bozar. Ekranlarda gece modu veya kırmızı ışık kullanılır. İkinci Dümen İstasyonu Bazı teknelerde iki dümen istasyonu bulunur. Kaptan köşkü kötü havada kullanılır. Flybridge, iyi havada geniş görüş sağlar. İki istasyon arasında kumanda devri yapılır. Sık Sorulan Sorular Kaptan köşkü ile köprüüstü aynı şey midir? İkisi de seyir yönetim merkezidir. "Köprüüstü" terimi büyük gemiler için kullanılır. "Kaptan köşkü" daha çok tekne ve yatlar için kullanılır. Flybridge kaptan köşkünün yerini tutar mı? Flybridge açık bir dümen istasyonudur. Kötü havada ve gece kapalı kaptan köşkü daha korunaklıdır. Bu nedenle iki istasyon birlikte bulunur. Kaptan köşkünde hangi belgeler bulundurulur? Tekne ruhsatı, mürettebat belgeleri ve sigorta belgesi kaptan köşkünde erişilebilir yerde tutulur. Kâğıt deniz haritası ve seyir defteri de genellikle burada saklanır. İlgili Terimler Dümen, Chartplotter, Radar, VHF Telsiz, Otopilot, Pusula.

Otopilot

Otopilot , tekneyi belirlenen baş açısında, rotada veya rüzgâr açısında dümenciye gerek kalmadan tutan otomatik dümen sistemidir. Otopilot, uzun seyirlerde dümencinin yükünü azaltır. Otopilot Nedir? Otopilot, teknenin yönünü sürekli ölçer. İstenen yönden sapma algılandığında dümeni düzeltici yönde çevirir. Bu döngü saniyede birçok kez tekrarlanır. Sonuçta tekne istenen yönde ilerler. Otopilot, dümen sistemine mekanik, hidrolik veya elektronik olarak bağlanır. Otopilotun Bileşenleri Bileşen Görevi Yön sensörü Elektronik pusula ile baş açısını ölçer Kontrol ünitesi Kullanıcı komutlarını alır İşlemci (kurs bilgisayarı) Düzeltme hesaplarını yapar Sürücü ünite Dümeni fiziksel olarak çevirir Dümen açısı sensörü Dümenin konumunu bildirir Çalışma Modları Mod İşlev Pusula modu Sabit baş açısını korur Rota (navigasyon) modu Chartplotter'daki rotayı izler Rüzgâr modu Sabit görünen veya gerçek rüzgâr açısını korur Bekleme modu Dümen elle kullanılır Hassas manevra modu Küçük açı değişimleri yapar Rota modunda otopilot, rota çizgisinden yanal sapmayı da düzeltir. Sürücü Ünite Türleri Tür Kullanım Yeke sürücüsü Küçük yelkenliler Dümen dolabı sürücüsü Dümen dolabına takılan küçük ünite Doğrusal sürücü Dümen kadranına doğrudan bağlanır Hidrolik pompa Hidrolik dümen sistemine bağlanır Elektronik dümen arayüzü Pod ve elektronik dümenli motorlar Güvenli Kullanım Otopilot devredeyken gözcülüğü sürdürün. Rota modunda rotanın tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Dar sularda ve yoğun trafikte elle dümen kullanın. Otopilottan elle dümene geçiş yöntemini önceden öğrenin. COLREG 1972 Kural 5, her teknenin uygun gözcülüğü her zaman sürdürmesini ister. Otopilot bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Sınırlamalar Ağır dalgada otopilot yeterli düzeltme yapamayabilir. Manyetik etkiler pusula verisini saptırabilir. Sürücü kapasitesi yetersizse dümen geç tepki verir. Elektrik tüketimi uzun seyirlerde aküyü etkiler. Sık Sorulan Sorular Otopilot tekneyi çatışmadan korur mu? Hayır. Otopilot yalnızca yön tutar. Engelleri ve tekneleri algılamaz. Rüzgâr modu ne işe yarar? Yelkenlide rüzgâr açısı sabit tutulur. Rüzgâr dönerse tekne de döner, yelken ayarı korunur. Otopilot ne kadar enerji tüketir? Tüketim; sürücü türüne, teknenin büyüklüğüne ve deniz durumuna bağlıdır. İlgili Terimler Tekne Otopilotu, Otopilot Kontrol Ünitesi, Elektronik Pusula, Dümen Pompası, Chartplotter, Rüzgâr Göstergesi.

Tüm terimlere dön