Denizcilik sözlüğü

Deniz Haritası

Tanım

Deniz haritası, deniz ve kıyı bölgelerini seyir güvenliği amacıyla gösteren haritadır. Deniz haritası; derinlikleri, tehlikeleri, seyir yardımcılarını ve kıyı özelliklerini içerir.

Deniz Haritası Nedir?

Kara haritaları karadaki yolları ve yerleşimleri gösterir. Deniz haritaları ise su derinliğini, deniz dibinin yapısını ve seyre etki eden unsurları gösterir. Harita, ulusal hidrografi daireleri tarafından ölçümlere dayanarak hazırlanır. Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar.

Deniz Haritasında Bulunan Bilgiler

Bilgi	Örnek
Derinlikler	Sondaj sayıları ve derinlik eğrileri
Zemin türü	Kum, çamur, kaya kısaltmaları
Tehlikeler	Kayalar, batıklar, sığlıklar
Seyir yardımcıları	Şamandıralar, fenerler, işaretler
Kıyı özellikleri	Kıyı çizgisi, belirgin yapılar, tepeler
Pusula gülü	Gerçek ve manyetik yön, sapma bilgisi
Yasak ve kısıtlı alanlar	Demirleme yasağı, askerî bölgeler

Projeksiyon

Deniz haritalarının çoğu Mercator projeksiyonunu kullanır. Bu projeksiyonda sabit pusula rotası düz bir çizgi olarak görünür. Bu özellik, rota çizimini kolaylaştırır. Mesafeler, haritanın yan kenarındaki enlem ölçeğinden ölçülür. Bir enlem dakikası yaklaşık bir deniz miline eşittir.

Harita Datumu

Derinlikler, harita datumu adı verilen bir referans seviyeye göre verilir. Gelgitli bölgelerde datum genellikle en düşük astronomik gelgit seviyesidir. Gerçek derinlik, gelgit yüksekliği eklenerek hesaplanır. Yatay datum ise koordinat sistemidir. Güncel haritalarda yaygın yatay datum WGS 84'tür.

Harita Ölçeği

Ölçek Türü	Örnek	Kullanım
Küçük ölçek	1:1.000.000	Okyanus geçişi
Orta ölçek	1:100.000	Kıyı seyri
Büyük ölçek	1:10.000	Liman ve yaklaşma

Büyük ölçekli haritalar daha fazla ayrıntı gösterir.

Semboller

Deniz haritası sembolleri uluslararası olarak standartlaştırılmıştır. IHO'nun INT 1 yayını, bu sembollerin açıklamalarını içerir. Örnek: Yıldız işareti kayayı, "Fl" kısaltması çakarlı feneri gösterir.

Güncelleme

Kâğıt haritalar, Denizcilere İlanlar ile güncellenir. Kullanıcı, yayımlanan düzeltmeleri haritaya elle işler. Haritanın kenarında güncelleme kayıtları tutulur.

Sık Sorulan Sorular

Deniz haritası nereden temin edilir?

Resmî haritalar hidrografi dairelerinden ve yetkili satış noktalarından alınır.

Haritadaki derinlik neden gerçek derinlikten farklı olabilir?

Gelgit, hava basıncı ve zaman içinde değişen dip yapısı farklılık yaratabilir.

Deniz haritası ile seyir haritası aynı şey midir?

Seyir haritası, seyir amacıyla kullanılan deniz haritalarını ifade eder.

İlgili Terimler

Seyir Haritası, Elektronik Deniz Haritası, Deniz Navigasyonu, Pusula, Demir Yeri, Derinlik Ölçer.

İlgili terimler

Demir Yeri

Demir yeri , teknelerin çapa atarak güvenle bekleyebileceği deniz alanıdır. Demir yeri, deniz haritalarında çapa sembolüyle gösterilebilir. Demir Yeri Nedir? Demir yeri, rüzgâra ve dalgaya karşı korunaklı bir koy veya kıyı bölgesidir. Uygun bir demir yerinde zemin çapayı tutar. Derinlik, çapa hattının güvenle kullanılmasına izin verir. Çevrede tekne salınımı için yeterli boş alan bulunur. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Korunaklılık Mevcut ve beklenen rüzgâra karşı karanın arkasında kalma Zemin Çapanın tutunacağı kum, çamur veya kil Derinlik Draft ve ırgattaki zincir uzunluğuna uygun derinlik Salınım alanı Teknenin çapa etrafında dönmesi için boş alan Çıkış yolu Hava bozarsa güvenle ayrılma imkânı Tehlikeler Kaya, sığlık, kablo ve boru hattı yokluğu Zemin Türünün Belirlenmesi Deniz haritaları, zemin türünü kısaltmalarla gösterir. Örnek kısaltmalar şunlardır: Kısaltma Anlamı S Kum (Sand) M Çamur (Mud) R Kaya (Rock) Wd Deniz otu (Weed) Sh Kabuk (Shell) Berrak suda zemin gözle de görülebilir. Koyu lekeler genellikle ot veya kayayı, açık renkli alanlar kumu gösterir. Rüzgâr Tahmininin Önemi Bir koy belirli bir rüzgâr yönüne karşı korunaklıdır. Rüzgâr yön değiştirirse koy açık hâle gelebilir. Bu nedenle demir yeri, gece boyunca beklenen rüzgâr yönüne göre seçilir. Koruma Alanları Bazı bölgelerde deniz çayırları korunur. Akdeniz'e özgü Posidonia oceanica deniz çayırı bu türlerin başında gelir. Çapa ve zincir bu çayırlara zarar verir. Türkiye'de bazı koylarda çayır alanlarında demirleme yasaklanmıştır. Bu bölgelerde bağlama şamandıraları bulunabilir. Yasak Alanlar Liman girişleri ve seyir kanalları Denizaltı kablo ve boru hattı bölgeleri Askerî bölgeler Yüzme alanları ve plaj şamandıra hattının içi Koruma altındaki deniz alanları Sık Sorulan Sorular Demir yeri bilgisi nereden öğrenilir? Deniz haritaları, kılavuz kitaplar ve elektronik harita uygulamaları demir yerlerini gösterir. Liman başkanlıkları da yerel kısıtlamaları duyurur. Kalabalık bir koyda demir yeri nasıl seçilir? Diğer teknelerin çapa konumu tahmin edilir. Benzer tekne ve hat uzunluğuyla demirleyen teknelerin yakınında durulur. Böylece salınım alanları uyumlu olur. Gece için demir yeri değiştirilir mi? Hava tahmini rüzgâr dönüşü gösteriyorsa daha korunaklı bir yere geçilir. İlgili Terimler Demirleme, Salınım Alanı, Demirleme Derinliği, Deniz Haritası, Bağlama Tonozu, Kaloma.

Deniz Navigasyonu

Deniz navigasyonu , bir deniz aracının konumunu belirleme, rotasını planlama ve bu rotayı güvenle izleme bilim ve uygulamasıdır. Türkçede deniz navigasyonuna "seyir" de denir. Deniz Navigasyonu Nedir? Navigasyon, üç temel soruya yanıt verir: Neredeyim? Nereye gidiyorum? Oraya nasıl güvenle ulaşırım? Navigatör bu sorular için haritalar, cihazlar ve hesaplamalar kullanır. Navigasyon, deniz güvenliğinin temel unsurudur. Navigasyon Yöntemleri Yöntem Açıklama Kıyı seyri Kıyıdaki işaretler ve fenerlerle konum belirleme Parakete hesabı Rota, hız ve süreden konum tahmini Astronomik seyir Güneş ve yıldızların yüksekliğinden konum belirleme Elektronik seyir GPS, radar ve elektronik haritalarla konum belirleme Parakete Hesabı Parakete hesabında son bilinen konumdan başlanır. Teknenin rotası, hızı ve geçen süre kullanılır. Örnek: Tekne 090° rotada 6 knotla 2 saat seyrederse son konumdan 12 deniz mili doğuya gider. Akıntı ve rüzgâr etkisi ayrıca hesaba katılır. İngilizcede bu yönteme "dead reckoning" denir. Temel Navigasyon Araçları Araç Görevi Deniz haritası Derinlik, tehlike ve işaretleri gösterir Pusula Yönü gösterir GPS Uydu ile konum verir Chartplotter Konumu elektronik harita üzerinde gösterir Radar Kıyıyı ve diğer tekneleri algılar Derinlik ölçer Su derinliğini ölçer Hız göstergesi Teknenin sudaki hızını ölçer Seyir defteri Rota, konum ve olayları kaydeder Navigasyon Birimleri Birim Tanım Deniz mili 1.852 metre Knot Saatte bir deniz mili Derece Yön ve enlem-boylam birimi Bir deniz mili, yaklaşık bir enlem dakikasına karşılık gelir. Rota Planlama Başlangıç ve varış noktalarını belirleyin. Haritada tehlikeleri ve derinlikleri inceleyin. Ara noktaları (waypoint) belirleyin. Hava tahminini ve akıntıları değerlendirin. Alternatif limanları belirleyin. Rotayı elektronik ve kâğıt haritada kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Elektronik navigasyon varken kâğıt harita gerekir mi? Elektronik sistemler arızalanabilir veya enerji kesilebilir. Kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. Seyir ile navigasyon aynı şey midir? Türkçede "seyir" kelimesi navigasyon anlamında da kullanılır. Navigasyon eğitimi nereden alınır? Amatör denizci eğitimleri ve yelken okulları temel navigasyon dersleri verir. İlgili Terimler Tekne Navigasyonu, GPS, Deniz Haritası, Chartplotter, Pusula, Radar.

Derinlik Ölçer

Derinlik ölçer , teknenin altındaki su derinliğini ses dalgalarıyla ölçen ve gösteren seyir cihazıdır. Türkçede derinlik ölçere "iskandil" veya "ekosounder" de denir. Derinlik Ölçer Nedir? Derinlik ölçer, transdüser aracılığıyla deniz dibine ses darbesi gönderir. Darbe dipten yansır ve transdüsere geri döner. Cihaz, gidiş-dönüş süresini ölçer. Ses hızını kullanarak derinliği hesaplar ve ekranda sayısal olarak gösterir. Derinlik Ölçerin Bölümleri Bölüm Görevi Transdüser Ses darbesini gönderir ve yankıyı alır İşlem ünitesi Süreyi derinliğe çevirir Gösterge Derinliği sayısal olarak gösterir Alarm Belirlenen derinlikte uyarır Ofset Ayarı Transdüser, su hattının altında belirli bir derinliktedir. Ölçülen değer, transdüserin altındaki derinliktir. Ofset ayarıyla cihazın gösterdiği referans değiştirilir: Ayar Gösterilen Değer Ofset sıfır Transdüserin altındaki derinlik Pozitif ofset Su yüzeyinden derinlik Negatif ofset Salma veya pervane altındaki derinlik Örnek: Transdüser su hattından 0,5 m aşağıda, salma 1,8 m derinliktedir. Salma altı derinliği göstermek için ofset -1,3 m girilir. Alarmlar Sığlık alarmı: Derinlik belirlenen değerin altına düşünce çalar. Derinlik alarmı: Derinlik belirlenen değerin üstüne çıkınca çalar. Demir alarmı: Bazı cihazlarda derinlik değişimine göre uyarı verir. Sınırlamalar Durum Etkisi Hava kabarcığı Okuma kesilebilir Yumuşak çamur Zayıf yankı, yanlış derinlik Termoklin ve tabakalaşma Yanlış yankılar Yüksek hız Okumada sıçrama Çok derin su Menzil dışı okuma Montaj Yeri Transdüser, su akışının düzgün olduğu bir noktaya monte edilir. Pervane, gövde basamakları ve diğer gövde geçişlerinin önünden geçen türbülanstan uzak tutulur. Yelkenlilerde, tekne yattığında da suda kalacak konum seçilir. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden ara sıra rastgele değer gösterir? Hava kabarcıkları, balık sürüleri veya dalga yansımaları yanlış okumaya yol açabilir. Derinlik ölçer ile sonar arasındaki fark nedir? Derinlik ölçer yalnızca sayısal derinlik gösterir. Sonar, su altını görüntü olarak gösterir. Ofset ayarı yapılmazsa ne olur? Gösterilen değer, salmanın altındaki gerçek mesafeden fazla olabilir. Bu durum sığlıkta risk yaratır. Derinlik ölçer ne zaman kalibre edilir? Transdüser değiştirildiğinde veya ofset değeri bilinmediğinde iskandille karşılaştırılarak ayarlanır. İlgili Terimler İskandil, Transdüser, Sonar, Draft, Demirleme Derinliği, Hız Göstergesi.

Elektronik Deniz Haritası

Elektronik deniz haritası , deniz haritası bilgilerinin dijital olarak saklandığı ve elektronik ekranda gösterildiği haritadır. Elektronik haritalar chartplotter, çok fonksiyonlu ekran ve ECDIS cihazlarında kullanılır. Elektronik Deniz Haritası Nedir? Elektronik deniz haritası; kıyı çizgisini, derinlikleri, şamandıraları, fenerleri ve tehlikeleri dijital veri olarak içerir. Cihaz, bu veriyi teknenin konumuyla birlikte gösterir. Kullanıcı haritayı yakınlaştırabilir, uzaklaştırabilir ve nesneler hakkında bilgi alabilir. Harita Türleri Tür Yapı Özellik Raster harita Kâğıt haritanın taranmış görüntüsü Görünüm kâğıt haritaya benzer Vektör harita Nesnelerin ayrı veri katmanları Yakınlaştırmada keskin kalır, sorgulanabilir Vektör haritalarda her nesne ayrı bir kayıttır. Örnek: Bir şamandıraya dokunulduğunda adı, rengi ve ışık karakteri görüntülenir. Resmî ve Ticari Haritalar Tür Kaynak Kullanım ENC (Electronic Navigational Chart) Ulusal hidrografi daireleri ECDIS ve resmî kullanım Ticari vektör haritalar Navionics, C-MAP gibi sağlayıcılar Gezi tekneleri Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. İlgili Standartlar Standart Kapsam IHO S-57 ENC veri aktarım standardı IHO S-63 ENC veri koruma ve şifreleme IHO S-52 ENC görüntüleme kuralları IHO S-101 S-100 çerçevesindeki yeni nesil ENC standardı IHO, Uluslararası Hidrografi Örgütü'nün (International Hydrographic Organization) kısaltmasıdır. Ölçek ve Ayrıntı Elektronik haritalar farklı ölçeklerde veri hücrelerinden oluşur. Liman yaklaşımı için ayrıntılı, açık deniz için genel hücreler kullanılır. Haritayı aşırı yakınlaştırmak yeni ayrıntı eklemez. Bu durum, verinin olduğundan daha hassas görünmesine yol açabilir. Güncelleme Deniz haritaları sürekli değişir. Yeni şamandıralar eklenir, fenerler değişir, derinlikler güncellenir. Resmî ENC'ler düzenli güncellemelerle yenilenir. Ticari haritalar abonelik veya satın alma ile güncellenir. Denizcilere İlanlar, kâğıt haritaların güncel tutulması için yayımlanır. Sınırlamalar Bazı bölgelerde ölçüm verileri eskidir. Harita doğruluğu, kaynak verinin kalitesine bağlıdır. Ekranda gösterilmeyen katmanlar tehlikeleri gizleyebilir. Sık Sorulan Sorular Elektronik harita kâğıt haritanın yerini tutar mı? ECDIS kullanan gemilerde onaylı ENC kâğıt haritanın yerini tutabilir. Gezi teknelerinde kâğıt harita yedek olarak önerilir. Vektör harita neden daha esnektir? Nesneler ayrı katmanlarda olduğu için gösterim ayarlanabilir ve bilgi sorgulanabilir. Haritadaki derinlikler hangi seviyeye göredir? Harita datumu adı verilen referans seviyesine göredir. İlgili Terimler Deniz Haritası, Seyir Haritası, Chartplotter, Harita Çizici, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran.

Tüm terimlere dön