Denizcilik sözlüğü

Motorlu Tekne

Tanım

Motorlu tekne, ana itiş gücünü bir motordan alan teknedir. Motor, pervaneyi veya su jetini çalıştırarak tekneyi ilerletir.

Motorlu Tekne Nedir?

Motorlu tekne, rüzgâr veya kürek gücüne ihtiyaç duymaz. COLREG 1972 Kural 3, makine gücüyle ilerleyen her deniz aracını "makine gücüyle yürütülen tekne" olarak tanımlar. Yelkenli tekne motorla seyrederken de bu sınıfa girer.

Motor Yerleşimine Göre Türler

Tür	Motorun Konumu	Tipik Kullanım
Dıştan takma motorlu	Kıç aynalığın dışında	Şişme bot, küçük gezi teknesi
İçten takma şaftlı	Gövde içinde, şaftla bağlı	Motoryat, balıkçı teknesi
Kuyruklu (Z-drive)	Motor içeride, tahrik dışarıda	Sport cruiser
Jet tahrikli	Gövde içinde, su jetiyle iter	Jet ski, sığ su teknesi
Pod tahrikli	Gövde altında döner üniteler	Büyük motoryat

Yakıt Türüne Göre Türler

Benzinli: Dıştan takma motorlarda yaygındır.
Dizel: İçten takma motorlarda ve büyük teknelerde kullanılır.
Elektrikli: Aküden beslenen elektrik motoruyla çalışır.
Hibrit: İçten yanmalı motor ile elektrik motorunu birlikte kullanır.

Gövde Tipine Göre Türler

Deplasman gövde: Suyu yararak düşük hızda ilerler.
Kızaklayan gövde: Hız arttıkça suyun üstüne çıkar.
Yarı kızaklayan gövde: İki davranışı birlikte gösterir.

Motor Gücü Birimleri

Motor gücü kilovat (kW) veya beygir gücü (HP) ile ifade edilir. 1 kW yaklaşık 1,36 metrik beygir gücüne eşittir. Örnek: 100 kW'lık bir motor yaklaşık 136 metrik beygir gücü üretir.

Kullanım Alanları

Gezi ve su sporları
Amatör ve ticari balıkçılık
Yolcu taşımacılığı
Marina ve liman hizmetleri
Sahil güvenlik ve kurtarma

Temel Ekipmanlar

Akü ve şarj sistemi
Yakıt tankı ve yakıt filtresi
Sintine pompası
Seyir fenerleri
Yangın söndürücü

Seyir Fenerleri

COLREG 1972 Kural 23, seyir hâlindeki motorlu teknelerin fenerlerini belirler:

Fener	Renk	Konum
Silyon feneri	Beyaz	Direk üzerinde, ileriye bakar
Sancak feneri	Yeşil	Sağ borda
İskele feneri	Kırmızı	Sol borda
Pupa feneri	Beyaz	Kıç

Boyu 12 metreden kısa tekneler, silyon ve pupa feneri yerine her yönden görünür tek bir beyaz fener kullanabilir.

İlgili Terimler

Tekne, Motoryat, Dıştan Takma Motor, İçten Takma Motor, Seyir Feneri, Beygir Gücü.

İlgili terimler

Beygir Gücü

Beygir gücü , güç birimidir. Tekne motorlarının gücü genellikle beygir gücüyle ifade edilir. Uluslararası kısaltmaları HP (horsepower) ve PS'dir (Pferdestärke). Beygir Gücü Nedir? Beygir gücü birimi, İskoç mühendis James Watt tarafından 18. yüzyılda tanımlandı. Watt, buhar makinelerinin gücünü atların yaptığı işle karşılaştırmak için bu birimi kullandı. Uluslararası Birimler Sistemi'nde (SI) güç birimi watt'tır. Beygir gücü, geleneksel bir birim olarak kullanılmaya devam eder. Beygir Gücü Türleri Tür Kısaltma Watt Karşılığı Mekanik beygir gücü HP Yaklaşık 745,7 W Metrik beygir gücü PS, CV Yaklaşık 735,5 W İki birim arasındaki fark yaklaşık %1,4'tür. ABD ve Birleşik Krallık kaynaklarında genellikle mekanik beygir gücü kullanılır. Kıta Avrupası'nda metrik beygir gücü yaygındır. Dönüşüm Tablosu kW HP (mekanik) PS (metrik) 7,5 kW 10,1 HP 10,2 PS 37 kW 49,6 HP 50,3 PS 74 kW 99,2 HP 100,6 PS 147 kW 197,1 HP 199,9 PS 221 kW 296,4 HP 300,5 PS Dönüşüm Formülleri HP = kW × 1,341 PS = kW × 1,360 kW = HP × 0,7457 kW = PS × 0,7355 Tekne Motorlarında Kullanımı Dıştan takma motorlar genellikle model adında beygir gücünü taşır. Örnek: "115 HP dıştan takma motor". İçten takma motorlarda güç hem kW hem HP olarak verilir. Teknik belgede hangi birimin kullanıldığı kontrol edilir. Beygir Gücü ve Tork Beygir gücü tek başına motorun karakterini anlatmaz. Tork, motorun döndürme kuvvetini gösterir. Dizel motorlar, aynı güçteki benzinli motorlara göre daha düşük devirde yüksek tork üretir. Ağır deplasman teknelerinde düşük devirdeki tork önemlidir. Sık Sorulan Sorular HP ile PS arasındaki fark tekne seçimini etkiler mi? Fark küçüktür. Ancak iki motoru karşılaştırırken aynı birimin kullanılması gerekir. Beygir gücü neden hâlâ kullanılır? Sektörde gelenek olarak yerleşmiştir. Kullanıcılar motor sınıflarını beygir gücüyle tanır. CV kısaltması ne anlama gelir? CV, Fransızca "cheval-vapeur" ve İtalyanca "cavallo vapore" ifadelerinin kısaltmasıdır. Metrik beygir gücünü ifade eder. İlgili Terimler Motor Gücü, Motor Devri, Tekne Motoru, Dıştan Takma Motor, Dizel Tekne Motoru, Benzinli Tekne Motoru.

Dıştan Takma Motor

Dıştan takma motor , motor, şanzıman ve pervanenin tek bir ünitede birleştiği ve teknenin kıç aynalığına takılan motordur. İngilizcede bu motora "outboard motor" denir. Dıştan Takma Motor Nedir? Dıştan takma motor, teknenin dışında yer alır. Motor, kıç aynalığa kelepçe veya cıvatalarla bağlanır. Motorun tamamı sağa sola dönerek dümen görevi görür. Motor, karaya çıkarken veya sığ suda yukarı kaldırılabilir. Dıştan Takma Motorun Bölümleri Bölüm Görevi Güç başı Motor bloğu ve yakıt sistemini içerir Kaput Güç başını korur Gövde (şaft) Güç başını ayak ünitesine bağlar Ayak ünitesi Dişli kutusu ve pervaneyi taşır Kıç aynalık braketi Motoru tekneye bağlar Kavitasyon plakası Pervane üstündeki yatay plakadır Zaman Türüne Göre Tür Özellik İki zamanlı Hafiftir, yağ yakıtla karışır Dört zamanlı Yakıt tüketimi ve emisyonu düşüktür, ayrı yağ karteri vardır Doğrudan enjeksiyonlu iki zamanlı Emisyonu klasik iki zamanlıdan düşüktür Emisyon düzenlemeleri nedeniyle yeni dıştan takma motorların çoğu dört zamanlıdır. Şaft Boyu Şaft boyu, kıç aynalık yüksekliğine göre seçilir: Kod Yaklaşık Şaft Boyu S (kısa) 15 inç (yaklaşık 38 cm) L (uzun) 20 inç (yaklaşık 51 cm) XL (ekstra uzun) 25 inç (yaklaşık 63,5 cm) Kısa şaft, pervanenin hava emmesine yol açar. Uzun şaft, gereksiz sürtünme oluşturur. Trim ve Kaldırma Trim: Motorun açısı değiştirilerek teknenin baş açısı ayarlanır. Kaldırma (tilt): Motor tamamen sudan çıkarılır. Güç trimi: Elektrikli hidrolik sistemle trim ve kaldırma yapılır. Güvenlik Donanımı Motor stop ipi, sürücünün bileğine veya can yeleğine takılır. Sürücü düşerse ip çekilir ve motor durur. Bazı ülkelerde motor stop ipi kullanımı yasal zorunluluktur. Sık Sorulan Sorular Dıştan takma motorun gücü nasıl seçilir? Güç, teknenin üretici plakasındaki azami motor gücü değerini aşmamalıdır. Dıştan takma motor tatlı suyla neden yıkanır? Motor içindeki deniz suyu kanallarında tuz birikir. Tatlı su yıkaması tuzu ve kumu temizler. İkiz dıştan takma motor neden kullanılır? İki motor daha yüksek toplam güç sağlar. Bir motor arızalanırsa diğeri tekneyi limana ulaştırabilir. İlgili Terimler Tekne Motoru, Benzinli Tekne Motoru, Trim, Tekne Pervanesi, İçten Takma Motor, Kuyruklu Motor.

Motoryat

Motoryat , ana itiş gücünü motordan alan ve konaklama alanı bulunan yattır. Motoryatta yelken bulunmaz. Motoryat Nedir? Motoryat, gezi ve konaklama için tasarlanır. Teknede kamara, salon, mutfak ve tuvalet yer alır. Motor, pervaneyi veya su jetini döndürerek tekneyi ilerletir. Gövde Tipine Göre Motoryatlar Gövde Tipi Çalışma Şekli Hız Karakteri Deplasman gövde Suyu yararak ilerler Gövde hızıyla sınırlıdır Yarı kızaklayan gövde Kısmen suyun üstüne çıkar Orta hız Kızaklayan gövde Belirli hızda suyun üstüne çıkar Yüksek hız Deplasman gövdenin teorik hız sınırı gövde hızıdır. Yaklaşık formül şöyledir: Gövde hızı (knot) ≈ 1,34 × √(su hattı boyu, feet). Örnek: 36 feet su hattı boyu yaklaşık 8 knot gövde hızı verir. Motoryat Türleri Flybridge yat: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir dümen istasyonu bulunur. Sport cruiser: Alçak profilli, kızaklayan gövdeli yattır. Hardtop yat: Kokpitin üstünü sabit bir çatı örter. Trawler: Deplasman veya yarı kızaklayan gövdelidir. Düşük hızda uzun menzil sağlar. Explorer yat: Uzak bölgelerde uzun seyir için yapılır. Yakıt ve su kapasitesi yüksektir. Tahrik Sistemleri Sistem Açıklama Şaftlı tahrik Motor gövde içindedir; şaft pervaneyi döndürür Kuyruklu tahrik (Z-drive) Motor içeridedir; tahrik ünitesi kıçtan dışarı çıkar Pod tahrik Döner tahrik üniteleri gövdenin altına bağlanır Dıştan takma motor Motor kıç aynalığa bağlanır Volvo Penta IPS, pod tahrik sistemine bir örnektir. Yakıt Türü Büyük motoryatların çoğu dizel motor kullanır. Küçük motoryatlarda benzinli motor da kullanılır. Elektrikli ve hibrit tahrik sistemleri de üretilir. Seyir Menzili Hesabı Menzil, teknenin yakıt ikmali yapmadan gidebileceği mesafedir. Hesap şu adımlarla yapılır: Yakıt kapasitesini saatlik tüketime bölün. Sonuç seyir süresini verir. Seyir süresini seyir hızıyla çarpın. Sonuç menzili verir. Örnek: 1.000 litre yakıt, saatte 50 litre tüketim ve 20 knot hız 400 deniz mili menzil verir. Uygulamada yakıtın bir bölümü yedek olarak ayrılır. Motoryatlarla İlgili Standartlar ISO 12217-1: Gövde boyu 6 metre ve üzeri yelkensiz teknelerin stabilitesini değerlendirir. 2013/53/EU Direktifi: 24 metreye kadar gezi teknelerinin tasarım ve egzoz emisyonu şartlarını belirler. İlgili Terimler Yat, Motorlu Tekne, Şaftlı Motor, Kuyruklu Motor, Kaptan Köşkü, Deplasman.

Seyir Feneri

Seyir feneri , teknenin gece ve kısıtlı görüşte konumunu, yönünü ve durumunu diğer teknelere bildiren yasal fenerdir. Seyir fenerlerinin özelliklerini COLREG 1972 belirler. Seyir Feneri Nedir? COLREG 1972, Uluslararası Denizde Çatışmayı Önleme Kuralları'dır. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından yönetilir. Kurallar, fenerlerin renklerini, görünürlük açılarını, mesafelerini ve konumlarını tanımlar. Fenerler gün batımından gün doğumuna kadar ve kısıtlı görüşte gösterilir. Seyir Feneri Türleri Fener Renk Görünürlük Açısı Konum Silyon feneri Beyaz 225° Direk üzerinde, ileriye bakar Sancak feneri Yeşil 112,5° Sağ borda İskele feneri Kırmızı 112,5° Sol borda Pupa feneri Beyaz 135° Kıç Her yönden görünür fener Beyaz veya renkli 360° Duruma göre Açılar COLREG 1972 Kural 21'de tanımlanır. Görünürlük Mesafeleri COLREG 1972 Kural 22, fenerlerin asgari görünürlük mesafelerini tekne boyuna göre belirler. Fener 12 m'den kısa 12–20 m 20–50 m Silyon feneri 2 deniz mili 3 deniz mili 5 deniz mili Borda fenerleri 1 deniz mili 2 deniz mili 2 deniz mili Pupa feneri 2 deniz mili 2 deniz mili 2 deniz mili Tekne Türüne Göre Fener Düzeni Seyirdeki motorlu tekne (Kural 23): Silyon, borda ve pupa fenerleri. 12 m'den kısa motorlu tekne: Silyon ve pupa yerine tek her yönden görünür beyaz fener ile borda fenerleri. Seyirdeki yelkenli (Kural 25): Borda ve pupa fenerleri. Silyon feneri yakılmaz. 20 m'den kısa yelkenli: Bu fenerler direk tepesinde tek bir üç renkli fenerde birleştirilebilir. Demirdeki tekne (Kural 30): Her yönden görünür beyaz demir feneri. Fenerlerin Okunması Gece görülen fenerler, diğer teknenin yönünü gösterir. Örnek: Yalnızca kırmızı fener görülüyorsa teknenin iskele tarafı gözlemciye dönüktür. Kırmızı ve yeşil birlikte görülüyorsa tekne gözlemciye doğru gelmektedir. Onaylı Fener Fenerlerin COLREG şartlarını karşıladığını gösteren onay işaretleri bulunur. Avrupa Birliği'nde gemiler için 2014/90/EU Deniz Teçhizatı Direktifi geçerlidir. Gezi teknelerinde onaylı ve görünürlük mesafesi belirtilmiş fenerler tercih edilir. Sık Sorulan Sorular Yelkenli motorla seyrederken hangi fenerleri yakar? Motorlu tekne sayılır ve silyon feneri yakar. Fener ampulü yandığında ne yapılır? Teknede yedek ampul veya yedek fener bulundurulur. Fenersiz seyir yasal ve güvenlik riski oluşturur. Fenerler gündüz yakılır mı? Sis gibi kısıtlı görüş koşullarında gündüz de yakılır. İlgili Terimler Sancak Feneri, İskele Feneri, Pupa Feneri, Silyon Feneri, Demir Feneri, Her Yönden Görünür Fener.

Tüm terimlere dön