Denizcilik sözlüğü

Çapa Irgatı

Tanım

Çapa ırgatı, çapa zincirini ve halatını toplamak ve bırakmak için teknenin baş güvertesine monte edilen ırgattır. Çapa ırgatı, demirleme işlemini mekanik olarak yapar.

Çapa Irgatı Nedir?

Çapa ırgatı, çapa makarasının arkasında yer alır. Zincir, makaradan geçip ırgat dişlisine girer. Dişli döndükçe zincir çekilir ve zincirliğe iner. Ters yönde dönüşte zincir suya verilir.

Çapa Irgatı Seçim Ölçütleri

Ölçüt	Açıklama
Azami çekme kuvveti	Irgatın kısa süre için çekebileceği en yüksek yük
Çalışma yükü	Irgatın sürekli çalışmada taşıdığı yük
Zincir uyumu	Dişlinin uygun olduğu zincir kalınlığı ve standardı
Halat uyumu	Halat-zincir dişlisi varsa halat çapı
Çekme hızı	Dakikada toplanan zincir metresi
Güverte kalınlığı	Montaj için uygun aralık

Çekme Kapasitesi Hesabı

Irgatın çalışma yükü, çapanın ve asılı zincirin toplam ağırlığını karşılamalıdır. Örnek: 15 kg çapa ve 40 metre 8 mm zincir asılı olsun. 8 mm galvaniz zincirin metresi yaklaşık 1,4 kg'dır. Toplam asılı ağırlık yaklaşık 71 kg eder. Üreticiler, rüzgâr ve dalga yükü için bu değere ek pay bırakılmasını önerir.

Montaj Gereksinimleri

Güverte, ırgatın yükünü taşıyacak şekilde güçlendirilir.
Güverte altına arkalık plakası konur.
Zincir, dişliden zincirliğe dik ve engelsiz düşmelidir.
Zincirlik derinliği, zincirin kendi ağırlığıyla yığılmasına izin vermelidir.
Montaj delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatılır.

Güvenli Kullanım

Irgatı çalıştırmadan önce zincir stoperini açın.
El ve ayakları dişliden ve zincirden uzak tutun.
Zinciri toplarken tekneyi motorla çapaya doğru hareket ettirin.
Çapa dipten koparken ırgatı zorlamayın.
Demirleme sonrası yükü zincir stoperine aktarın.
Seyirde çapayı ayrıca sabitleyin.

Sık Sorulan Sorular

Irgat çapayı dipten koparmak için kullanılır mı?

Çapayı koparmak için tekne motorla çapanın üstüne getirilir. Irgat, zinciri dikleştirip toplar. Sıkışmış çapayı ırgatla zorlamak motora ve dişliye zarar verebilir.

Çapa ırgatı hangi akımla çalışır?

Elektrikli modeller teknenin 12 V veya 24 V doğru akım sistemiyle çalışır. Akım çekişi motor gücüne bağlıdır.

Irgatta zincir sayacı gerekli midir?

Zorunlu değildir. Sayaç, suya verilen zincir uzunluğunu göstererek doğru kaloma verilmesine yardım eder.

İlgili Terimler

Irgat, Elektrikli Irgat, Zincir Stoperi, Zincir Sayacı, Çapa Makarası, Kaloma.

İlgili terimler

Elektrikli Irgat

Elektrikli ırgat , doğru akım elektrik motoruyla çalışan ırgattır. Elektrikli ırgat, gezi teknelerinde en yaygın ırgat türüdür. Elektrikli Irgat Nedir? Elektrikli ırgat, teknenin akü sisteminden enerji alır. Motor, dişli kutusu aracılığıyla zincir dişlisini döndürür. Kullanıcı ırgatı ayak düğmesi veya kumandayla çalıştırır. Röle, yüksek akımı motora iletir. Elektrik Sistemi Bileşenleri Bileşen Görevi Akü Enerji kaynağıdır Devre kesici Aşırı akımda devreyi keser Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Röle (kontaktör) Kumanda sinyaliyle yüksek akımı açar ve kapar Kumanda Ayak düğmesi veya el kumandasıdır Motor Dönüş kuvvetini üretir 12 V ve 24 V Karşılaştırması Özellik 12 V 24 V Kullanıldığı tekne Küçük ve orta boy tekneler Büyük tekneler Akım Aynı güçte daha yüksek Aynı güçte yaklaşık yarısı Kablo kesiti Daha kalın kablo gerekir Daha ince kablo yeterlidir Örnek: 1.000 W'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 83 A çeker. Aynı motor 24 V'ta yaklaşık 42 A çeker. Kablo Kesiti Irgat, akü genellikle kıçta olduğu için uzun kablo hattı gerektirir. Uzun hatta gerilim düşümü oluşur. Gerilim düşümü motorun gücünü azaltır. Kablo kesiti; akıma, kablo uzunluğuna ve izin verilen gerilim düşümüne göre seçilir. ISO 10133 standardı, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Kullanım Kuralları Irgat çalışırken teknenin motorunu çalıştırın. Alternatör aküyü destekler. Motoru uzun süre kesintisiz çalıştırmayın. Üretici çalışma süresi sınırı belirtir. Devre kesici attığında nedenini bulmadan yeniden kurmayın. Seyirde ırgat devresini ana şalterden kapatın. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Devre kesici, röle veya kumanda arızası Yavaş dönüş Düşük akü gerilimi veya ince kablo Tık sesi geliyor, dönmüyor Röle kontakları aşınmış Tek yönde çalışıyor Röle veya kumanda düğmesi arızası Sık Sorulan Sorular Elektrikli ırgat için ayrı akü gerekir mi? Bazı teknelerde baş tarafa ayrı bir akü konur. Bu çözüm uzun kablo hattını kısaltır. Ayrı akü şarj sistemine bağlanmalıdır. Elektrik kesilirse zincir nasıl toplanır? Çoğu elektrikli ırgatta manuel çalıştırma kolu bulunur. Kol, dişliyi elle çevirmeyi sağlar. Irgat motoru neden ısınır? Uzun süreli çalışma ve aşırı yük motoru ısıtır. Isınan motorun kısa süre dinlendirilmesi gerekir. İlgili Terimler Irgat, Irgat Motoru, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Kaloma

Kaloma , demirlemede suya verilen çapa hattı uzunluğunun, su derinliği ile çapa makarası yüksekliğinin toplamına oranıdır. Kaloma oran olarak ifade edilir. Örnek: 5:1. Kaloma Nedir? Kaloma, çapanın tutma gücünü doğrudan etkiler. Uzun hat, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yatay çekme, çapanın zemine gömülü kalmasını sağlar. Kısa hat, çapayı yukarı doğru çeker ve yerinden çıkarır. İngilizcede bu orana "scope" denir. Türkçede "kaloma vermek", hattı boşaltıp suya vermek anlamına gelir. Kaloma Hesabı Formül: Hat uzunluğu = (Su derinliği + Makara yüksekliği) × Kaloma oranı Derinlik + Makara 3:1 5:1 7:1 5 m 15 m 25 m 35 m 10 m 30 m 50 m 70 m 15 m 45 m 75 m 105 m Hat Türüne Göre Kaloma Hat Türü Kullanılan Oran Tam zincir Denizcilik eğitimlerinde genellikle 3:1–5:1 Kombine hat Genellikle 5:1 ve üzeri Tam halat Genellikle 5:1–7:1 Zincir, ağırlığıyla dipte kavis oluşturur. Halat bu kavisi oluşturmadığı için daha uzun hat gerekir. Rüzgâr arttıkça oran yükseltilir. Kalomayı Sınırlayan Etkenler Salınım alanı: Uzun hat, teknenin daha geniş bir alanda dönmesine yol açar. Komşu tekneler: Kalabalık koyda uzun hat çakışmaya neden olabilir. Zincir miktarı: Teknedeki toplam zincir uzunluğu sınırdır. Marinada Kaloma Halatı Akdeniz marinalarında "kaloma" kelimesi ayrı bir donanımı da ifade eder. Kaloma halatı, deniz dibindeki beton bloğa bağlı bir halattır. Halatın ucu iskeleye ince bir halatla bağlanır. Tekne kıçtan iskeleye yanaşınca bu ince halat çekilir. Kaloma halatı başa alınır ve gerilerek tekne sabitlenir. İngilizcede bu sisteme "lazy line" denir. Sık Sorulan Sorular Kaloma neden derinliğe makara yüksekliği eklenerek hesaplanır? Hat, çapa makarasından başlar. Makara su yüzeyinin üzerindedir. Bu yükseklik eklenmezse gerçek oran hesaplanandan düşük kalır. Kalabalık koyda kaloma nasıl ayarlanır? Çevredeki teknelerin hat uzunluğuna yakın kaloma verilir. Gerekirse ikinci çapa veya kıç halatıyla salınım sınırlanır. Kaloma halatı pervaneye dolanır mı? Yanaşma sırasında gevşek kalan kaloma halatı pervaneye dolanabilir. Halat, motor rölantideyken ve gergin tutularak alınır. İlgili Terimler Demirleme, Demirleme Derinliği, Salınım Alanı, Çapa Zinciri, Zincir Sayacı, Bağlama Tonozu.

Zincir Sayacı

Zincir sayacı , ırgattan suya verilen veya toplanan çapa zincirinin uzunluğunu ölçen ve gösteren cihazdır. Sayaç, değeri metre veya feet olarak gösterir. Zincir Sayacı Nedir? Zincir sayacı, ırgat dişlisinin dönüşlerini sayar. Her dönüşte dişliden belirli uzunlukta zincir geçer. Sayaç, dönüş sayısını bu uzunlukla çarparak toplam zincir uzunluğunu hesaplar. Sonuç, kaptan köşkündeki veya kumandadaki ekranda görünür. Sayacın Bölümleri Bölüm Görevi Mıknatıs Irgat dişlisine veya miline monte edilir Sensör Mıknatısın her geçişini algılar Ekran ünitesi Zincir uzunluğunu gösterir Bağlantı kablosu Sensörü ekrana bağlar Sensör genellikle reed anahtar veya Hall etkili sensördür. Çalışma İlkesi Irgat dişlisi döner. Dişliye bağlı mıknatıs sensörün önünden geçer. Sensör her geçişte bir sinyal üretir. Ekran ünitesi sinyalleri sayar. Ünite, sayıyı tur başına zincir uzunluğuyla çarpar. Yön bilgisi, ırgat rölesinden veya kumanda devresinden alınır. Bu bilgi sayacın artmasını veya azalmasını belirler. Kalibrasyon Kalibrasyon, sayacın tur başına zincir uzunluğunu doğru hesaplamasını sağlar: Zincire belirli bir uzunlukta işaret koyun. Örnek: 10 metre. Sayacı sıfırlayın. Zinciri işarete kadar suya verin. Ekrandaki değeri gerçek uzunlukla karşılaştırın. Sayacın ayar menüsünden düzeltme yapın. Zincir veya dişli değiştirildiğinde kalibrasyon yenilenir. Kaloma Takibi Sayaç, kaloma oranının doğru verilmesine yardım eder. Örnek: 8 metre derinlikte 5:1 kaloma için 40 metre zincir gerekir. Kaptan, ekranda 40 metreyi görünce zinciri durdurur. Entegrasyon Bazı zincir sayaçları NMEA 2000 ağına bağlanır. Bu sayede zincir bilgisi çok fonksiyonlu ekranlarda görünür. Bazı modeller ırgatı belirlenen uzunlukta otomatik olarak durdurur. Sık Sorulan Sorular Zincir sayacı halat kısmını da ölçer mi? Halat-zincir dişlisi kullanan ırgatlarda sayaç, dişlinin dönüşünü sayar. Halatın dişlideki davranışı zincirden farklı olduğu için halat bölümünde ölçüm sapabilir. Sayaç neden yanlış değer gösterir? Kalibrasyon hatası, mıknatısın yerinden kayması veya sensör arızası yanlış değere yol açar. Zincir sayacı olmadan zincir nasıl ölçülür? Zincire belirli aralıklarla renkli işaretler konur. Kaptan, suya giden işaretleri sayarak uzunluğu belirler. İlgili Terimler Irgat Kumandası, Çapa Irgatı, Kaloma, Çapa Zinciri, NMEA 2000, Demirleme Derinliği.

Tüm terimlere dön