Denizcilik sözlüğü

Irgat Kumandası

Tanım

Irgat kumandası, elektrikli ırgatın zinciri toplama ve bırakma komutlarını veren kontrol cihazıdır. Kumanda, ırgat rölesine düşük akımlı sinyal gönderir.

Irgat Kumandası Nedir?

Kumanda, kullanıcı ile ırgat arasındaki arayüzdür. Her kumandada iki temel komut bulunur: yukarı ve aşağı. Yukarı komutu zinciri toplar. Aşağı komutu zinciri suya verir. Komut, düğme basılı tutulduğu sürece geçerlidir.

Kumanda Türleri

Tür	Konumu	Özellik
Ayak düğmesi	Baş güverte	Eller serbest kalır
Kablolu el kumandası	Baş güvertedeki prize takılır	Kullanıcı zinciri izleyerek hareket eder
Kablosuz kumanda	Taşınabilir	Teknenin her yerinden kullanılır
Dümen paneli	Kaptan köşkü veya kokpit	Kaptan demirlemeyi dümenden yönetir

Ayak Düğmesi

Ayak düğmeleri, güverteye gömülü olarak monte edilir. Genellikle iki ayrı düğme bulunur. Düğmelerin üzerinde kapak bulunur. Kapak, yanlışlıkla basmayı önler. Düğme gövdesi su geçirmez yapıdadır.

Kablosuz Kumanda

Kablosuz kumanda, bir alıcı ünite ile çalışır. Alıcı, röle devresine bağlanır. Kumanda pille çalışır. Kullanıcı, kaptan köşkünde veya baş güvertede bulunabilir. Pil zayıfladığında kumanda menzili azalır.

Kurulumda Dikkat Edilenler

Kumanda kabloları güç kablolarından ayrı döşenir.
Bağlantı noktaları su geçirmez konektörle yapılır.
Kumanda devresi ayrı bir sigortayla korunur.
Birden fazla kumanda paralel bağlanabilir.

Güvenlik Önlemleri

Kullanılmadığında ırgat devresi ana şalterden kapatılır.
Ayak düğmesinin kapağı kapalı tutulur.
Çocukların kumandaya erişimi engellenir.
Kablosuz kumanda, tekneden uzaklaşırken yanında taşınmaz veya kapatılır.

Yanlışlıkla çalışan ırgat, zinciri kontrolsüz bırakabilir veya bir kişiyi yaralayabilir.

Zincir Sayacıyla Birlikte Kullanım

Bazı kumandalar zincir sayacı ekranı içerir. Ekran, suya verilen zincir uzunluğunu gösterir. Kullanıcı, kaloma miktarını kumandadan izler.

Sık Sorulan Sorular

Ayak düğmesi neden su geçirmez olmalıdır?

Baş güverte, dalga ve yağmur suyuna doğrudan maruz kalır. Suyun düğmeye girmesi kısa devreye ve istem dışı çalışmaya yol açabilir.

Kablosuz kumanda kaybolursa ırgat kullanılabilir mi?

Ayak düğmesi veya panel düğmesi varsa ırgat bunlarla kullanılır. Yedek kumanda da teknede tutulabilir.

Kumanda düğmesi bırakılınca ırgat durur mu?

Evet. Irgat kumandaları, düğme bırakıldığında motoru durduracak şekilde tasarlanır.

İlgili Terimler

Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Zincir Sayacı, Irgat Motoru, Baş Güverte, Devre Kesici.

İlgili terimler

Baş Güverte

Baş güverte , teknenin ön bölümünde yer alan güverte alanıdır. Demirleme ve bağlama işlemleri büyük ölçüde bu alanda yapılır. Baş Güverte Nedir? Baş güverte, kaptan köşkü veya kokpitin önünden başlar. Teknenin baş ucuna kadar uzanır. İngilizcede bu alana "foredeck" denir. Gezi teknelerinde baş güverte güneşlenme alanı olarak da kullanılır. Baş Güvertedeki Donanımlar Donanım Görevi Irgat Çapa zincirini toplar ve bırakır Çapa makarası Zinciri ve çapayı baş taraftan yönlendirir Zincir stoperi Zinciri ırgattan bağımsız olarak sabitler Baba ve koç boynuzu Bağlama halatlarını tutturur Baş vardavelası Teknenin ön ucundaki koruma korkuluğudur Güverte kapağı Baş kamaraya ışık ve hava sağlar Zincirlik Zincirlik, çapa zincirinin depolandığı bölmedir. Zincirlik, ırgatın hemen altında yer alır. Irgat zinciri topladıkça zincir bu bölmeye iner. Zincirliğin tabanında tahliye deliği bulunur. Bu delik, zincirle gelen suyu dışarı atar. Baş Güvertenin Kullanımı Demirleme: Çapa baş güverteden suya bırakılır. Bağlama: Baş halatları buradan iskeleye veya şamandıraya verilir. Yelken işleri: Yelkenlilerde ön yelkenler bu alandan kontrol edilir. Güneşlenme: Motoryatlarda minderli güneşlenme alanı bulunur. Baş Güvertede Güvenlik Baş güverte, dalga ve teknenin baş-kıç hareketinden en çok etkilenen alandır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır: Yan güverteler boyunca küpeşte ve vardavela bulunur. Güverte yüzeyi kaymaz kaplamayla kaplanır. Kötü havada mürettebat emniyet kemerini güvenlik halatına bağlar. Irgat çalışırken el ve ayaklar zincirden uzak tutulur. ISO 15085 standardı, küçük teknelerde vardavela, küpeşte ve tutamak gibi denize düşmeyi önleme donanımlarını düzenler. Sık Sorulan Sorular Baş güvertede neden ırgat bulunur? Çapa ve zincirin ağırlığı elle kaldırılamayacak kadar fazla olabilir. Irgat, bu yükü elektrik veya el gücüyle toplar. Seyir sırasında baş güvertede durmak güvenli midir? Dalgalı havada baş güverte en fazla hareket eden bölümdür. Seyir sırasında baş güverteye çıkacak kişi can yeleği giyer ve tutamaklara tutunur. Zincirlik neden düzenli kontrol edilir? Zincirlikte çamur ve deniz suyu birikir. Tıkanan tahliye deliği, suyun bölmede kalmasına yol açar. Durgun su, zincirde korozyonu hızlandırır. İlgili Terimler Güverte, Kıç Güverte, Irgat, Çapa Makarası, Zincir Stoperi, Baş.

Devre Kesici

Devre kesici , aşırı akım veya kısa devre durumunda elektrik devresini otomatik olarak kesen ve yeniden kurulabilen koruma elemanıdır. Halk arasında "otomatik sigorta" veya "şalter" olarak da anılır. Devre Kesici Nedir? Devre kesici, devreden geçen akımı sürekli izler. Akım belirlenen değeri aşınca iç mekanizma kontakları açar. Devre kesilir ve kablo aşırı ısınmaktan korunur. Arıza giderildikten sonra kesici kolu yeniden kurularak devre açılır. Sigortadan farklı olarak değişim gerektirmez. Çalışma İlkeleri Tür Çalışma Şekli Tepki Termik kesici Isınan bimetal şerit eğilerek kontağı açar Uzun süreli aşırı yükte Manyetik kesici Bobin, yüksek akımda kontağı çeker Kısa devrede çok hızlı Termik-manyetik kesici İki mekanizma birlikte Her iki duruma tepki Hidrolik-manyetik kesici Sıvı dolu tüp gecikmeyi ayarlar Sıcaklıktan az etkilenir Teknede Kullanılan Devre Kesiciler Tür Kullanım Panel tipi kesici DC ve AC dağıtım panolarında Yüzey montajlı kesici Irgat, pervane ve inverter hatlarında Ray tipi (DIN) kesici AC panolarda Kaçak akım korumalı kesici AC devrelerde kaçak akım koruması Seçim Ölçütleri Devredeki kablonun taşıyabileceği akımı belirleyin. Kesici değerini bu akımı aşmayacak şekilde seçin. Kesicinin gerilim türüne (AC veya DC) uygunluğunu kontrol edin. Kesme kapasitesinin olası kısa devre akımına uygunluğunu doğrulayın. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model seçin. AC kesiciler DC devrelerde güvenle kullanılamayabilir. DC akım, kontaklar açılırken ark oluşturur. Bu nedenle DC'ye uygun kesici seçilir. Kesici Neden Atar? Kısa devre Aşırı yük Arızalı cihaz Islanan bağlantı Yanlış değerde kesici Yeniden Kurma Kuralları Kesicinin neden attığını araştırın. Arızalı cihazı devreden çıkarın. Kesiciyi yeniden kurun. Kesici yine atarsa devreyi kontrol ettirin. Sürekli atan kesiciyi zorla kurmak kablo ve cihazlara zarar verebilir. Sık Sorulan Sorular Devre kesici sigortadan daha mı güvenlidir? İkisi de doğru seçildiğinde koruma sağlar. Kesici yeniden kurulabilir, sigorta değiştirilir. Kesici anahtar olarak kullanılabilir mi? Bazı panel tipi kesiciler anahtar olarak kullanılmak üzere tasarlanır. Üretici bilgisi kontrol edilir. Kesici kolu sıcak oluyorsa ne anlama gelir? Gevşek bağlantı veya sürekli yüksek yük olabilir. Kontrol edilmelidir. İlgili Terimler Marin Sigorta, Sigorta Paneli, Elektrik Panosu, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, 220 Volt Tekne Sistemi.

Elektrikli Irgat

Elektrikli ırgat , doğru akım elektrik motoruyla çalışan ırgattır. Elektrikli ırgat, gezi teknelerinde en yaygın ırgat türüdür. Elektrikli Irgat Nedir? Elektrikli ırgat, teknenin akü sisteminden enerji alır. Motor, dişli kutusu aracılığıyla zincir dişlisini döndürür. Kullanıcı ırgatı ayak düğmesi veya kumandayla çalıştırır. Röle, yüksek akımı motora iletir. Elektrik Sistemi Bileşenleri Bileşen Görevi Akü Enerji kaynağıdır Devre kesici Aşırı akımda devreyi keser Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Röle (kontaktör) Kumanda sinyaliyle yüksek akımı açar ve kapar Kumanda Ayak düğmesi veya el kumandasıdır Motor Dönüş kuvvetini üretir 12 V ve 24 V Karşılaştırması Özellik 12 V 24 V Kullanıldığı tekne Küçük ve orta boy tekneler Büyük tekneler Akım Aynı güçte daha yüksek Aynı güçte yaklaşık yarısı Kablo kesiti Daha kalın kablo gerekir Daha ince kablo yeterlidir Örnek: 1.000 W'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 83 A çeker. Aynı motor 24 V'ta yaklaşık 42 A çeker. Kablo Kesiti Irgat, akü genellikle kıçta olduğu için uzun kablo hattı gerektirir. Uzun hatta gerilim düşümü oluşur. Gerilim düşümü motorun gücünü azaltır. Kablo kesiti; akıma, kablo uzunluğuna ve izin verilen gerilim düşümüne göre seçilir. ISO 10133 standardı, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Kullanım Kuralları Irgat çalışırken teknenin motorunu çalıştırın. Alternatör aküyü destekler. Motoru uzun süre kesintisiz çalıştırmayın. Üretici çalışma süresi sınırı belirtir. Devre kesici attığında nedenini bulmadan yeniden kurmayın. Seyirde ırgat devresini ana şalterden kapatın. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Devre kesici, röle veya kumanda arızası Yavaş dönüş Düşük akü gerilimi veya ince kablo Tık sesi geliyor, dönmüyor Röle kontakları aşınmış Tek yönde çalışıyor Röle veya kumanda düğmesi arızası Sık Sorulan Sorular Elektrikli ırgat için ayrı akü gerekir mi? Bazı teknelerde baş tarafa ayrı bir akü konur. Bu çözüm uzun kablo hattını kısaltır. Ayrı akü şarj sistemine bağlanmalıdır. Elektrik kesilirse zincir nasıl toplanır? Çoğu elektrikli ırgatta manuel çalıştırma kolu bulunur. Kol, dişliyi elle çevirmeyi sağlar. Irgat motoru neden ısınır? Uzun süreli çalışma ve aşırı yük motoru ısıtır. Isınan motorun kısa süre dinlendirilmesi gerekir. İlgili Terimler Irgat, Irgat Motoru, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

Irgat Motoru

Irgat motoru , elektrikli ırgatın zincir dişlisini döndüren doğru akım elektrik motorudur. Motor, enerjisini teknenin akülerinden alır. Irgat Motoru Nedir? Irgat motoru, elektrik enerjisini dönme hareketine çevirir. Motor, dişli kutusuna bağlıdır. Dişli kutusu motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır. Dikey ırgatlarda motor güverte altında, yatay ırgatlarda güverte üstünde yer alır. Motor Türleri Tür Özellik Sabit mıknatıslı DC motor Hafiftir. İki kablo ile yön değiştirir. Seri sargılı DC motor Yüksek kalkış torku üretir. Yön değişimi için üç veya dört kablo kullanılır. Hidrolik motor Büyük yatlarda kullanılır. Elektrik motoru yerine hidrolik basınçla çalışır. Motor türü, kullanılacak röle tipini belirler. Motor Gücü Irgat motorunun gücü watt (W) cinsinden belirtilir. Küçük teknelerde birkaç yüz watt, büyük yatlarda birkaç kilowatt güç kullanılır. Güç arttıkça çekilen akım da artar. Güç değeri, ırgatın çekme kapasitesiyle birlikte değerlendirilir. Motorun Bölümleri Rotor: Dönen parçadır. Stator: Manyetik alan oluşturan sabit parçadır. Kömür fırçalar: Rotora akım iletir. Zamanla aşınır. Kolektör: Fırçaların temas ettiği yüzeydir. Termal koruma: Aşırı ısınmada motoru durdurur. Conta ve keçe: Suyun motora girmesini önler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Kömür fırça aşınması, kablo kopukluğu Motor yavaş dönüyor Düşük gerilim, aşınmış fırçalar Motor çok ısınıyor Aşırı yük, uzun süreli çalışma Kıvılcım veya yanık koku Kolektör veya sargı hasarı Motor gövdesinde pas Conta hasarı, su girişi Bakım Adımları Kablo bağlantılarındaki oksitlenmeyi temizleyin. Kömür fırçaların uzunluğunu kontrol edin. Motor gövdesindeki contaları inceleyin. Güverte altındaki motorun kuru kaldığını doğrulayın. Bağlantılara oksitlenmeyi önleyen sprey uygulayın. Sık Sorulan Sorular Irgat motoru neden güverte altında ıslanır? Zincir, deniz suyuyla birlikte zincirliğe iner. Zincirlik ile motor bölmesi arasında yalıtım yetersizse su motora ulaşır. Kömür fırçalar değiştirilebilir mi? Birçok motorda fırçalar ayrı parça olarak değiştirilebilir. Yedek parça, motorun model numarasına göre seçilir. Motor gücünü artırmak ırgatı güçlendirir mi? Irgatın kapasitesi motor, dişli kutusu ve gövdenin birlikte tasarımına bağlıdır. Motor tek başına değiştirilirse diğer parçalar aşırı yüklenebilir. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Doğru Akım, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

Tüm terimlere dön